عشره مبشره

عشره مبشره اصطلاحی در تاریخ و حدیث اهل‌سنت است که به ده تن از صحابه محمد اشاره دارد که بر اساس روایتی، به آن‌ها مژده بهشت داده شده است. این اصطلاح و حدیث مربوط به آن، با نقدهای متعددی از سوی متکلمان شیعه روبه‌رو شده است.

شخصیت‌ها و راوی حدیث

بر اساس نقل اهل‌سنت، ده تنی که به بهشت بشارت داده شده‌اند عبارتند از:

1. ابوبکر بن ابی‌قحافه
2. عمر بن خطاب
3. عثمان بن عفان
4. علی بن ابی‌طالب
5. زبیر بن عوام
6. طلحه بن عبیدالله
7. سعد بن ابی‌وقاص
8. سعید بن زید بن عمرو بن نفیل
9. ابوعبیده جراح
10. عبدالرحمن بن عوف

نقد حدیث

نقد منابع شیعی

متن روایت را سعید بن زید نقل کرده است و خود او نیز یکی از ۱۰ تن این حدیث است. علمای شیعه به این روایت نقدهای سندی و متنی وارد کرده‌اند. از نظر سندی، به دلیل قرار داشتن راوی (سعید بن زید) در میان ذی‌نفعان حدیث، سند آن مخدوش دانسته شده است. از نظر متنی و مضمونی نیز ایرادهایی به آن وارد کرده‌اند؛ از جمله اینکه برخی از نام‌بردگان در این لیست، در سال‌های بعد مرتکب اقداماتی چون خروج علیه خلیفه وقت (مانند وقایع جنگ جمل) شدند که با بشارت بهشت سازگار نیست. همچنین مژده بهشت دادن به افرادی که معصوم نیستند و تا پایان عمر احتمال خطا و تغییر رفتار در آن‌ها وجود دارد، با منطق اسلام که عاقبت‌به‌خیر شدن را ملاک پاداش و مجازات می‌داند، ناهمخوان ارزیابی شده است. در این دیدگاه، تضمین بهشت بدون قید و شرط، شبیه به باورهای رایج در میان اهل کتاب دربارهٔ خرید و فروش بهشت قلمداد می‌شود. در همین راستا، به سخنی از علی بن ابی‌طالب استناد شده که گفته است نباید برای بهترین افراد این امت از عذاب الهی ایمنی کامل داشت، زیرا خداوند در آیه ۹۹ سوره اعراف می‌گوید: «فَلَا یَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ»؛ جز زیان‌کاران خود را از مکر خدا ایمن نمی‌دانند. همچنین نباید برای بدترین افراد این امت از رحمت خدا ناامید بود، چرا که خدا در آیه ۸۷ سوره یوسف گفته است: «إِنَّهُ لَا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ»؛ همانا جز گروه کافران کسی از رحمت خدا ناامید نمی‌شود.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عشره مبشره». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.