سموأل بن یحیی مغربی: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(ابرابزار) |
|||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
}} | }} | ||
'''سموأل بن یحیی بن عباس یهودای مغربی''' (۱۱۳۰ بغداد — ۱۱۸۰ مراغه) ریاضیدان، پزشک و منجم [[مسلمان]] بود قرن ششم هجری بود. وی بر روی تعمیم بسط دوجملهای که قبلاً [[ابوبکر کرجی]] مطرح کرده بود کارهایی انجام داد. | '''سموأل بن یحیی بن عباس یهودای مغربی''' (۱۱۳۰ بغداد — ۱۱۸۰ مراغه) ریاضیدان، پزشک و منجم [[مسلمان]] بود قرن ششم هجری بود. وی بر روی تعمیم بسط دوجملهای که قبلاً [[ابوبکر کرجی]] مطرح کرده بود کارهایی انجام داد. | ||
== زندگی == | |||
سموأل، یحیی بن عباس مغربی، از علما و حکمای عرب بود. او در آغاز از بزرگان دانشمندان یهود بهشمار میرفت. ابن قفطی او را از اهل اندلس دانسته و نوشته است که همراه پدرش به مشرق سفر کرده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=سموأل}}</ref> | |||
بر اساس گزارشها، وی در حدود سال ۱۱۳۰ میلادی در [[بغداد]] و در خانوادهای [[یهودی]] به دنیا آمد. او در شرح احوال خود از خوابی سخن میگوید که در سال ۱۱۶۳ میلادی (۵۴۲ هجری) دید و سبب [[اسلام]] آوردن او شد. زندگی او به صورت پزشکی در حال سفر سپری شد، وی از شاهزادگانی در زمرهٔ بیمارانش یاد کرده است.<ref name="ReferenceA">{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۳۰}}</ref> سموأل مهمترین اثر ریاضی خود، الباهر فی العلم الحساب (به معنای کتاب درخشان در محاسبه) را در نوزده سالگی نوشت. وی در این کتاب قاعدهٔ علامتها را به صورت زیر بیان میکند:<ref name="ReferenceA2">{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۳۰}}</ref> | |||
در حدود سال ۱۱۳۰ میلادی در [[بغداد]] و در خانوادهای [[یهودی]] به دنیا آمد. او در شرح احوال خود از خوابی سخن میگوید که در سال ۱۱۶۳ میلادی (۵۴۲ هجری) دید و سبب [[اسلام]] آوردن او شد. زندگی او به صورت پزشکی در حال سفر سپری شد، وی از شاهزادگانی در زمرهٔ بیمارانش یاد کرده است.<ref name="ReferenceA">{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۳۰}}</ref> سموأل مهمترین اثر ریاضی خود، الباهر فی العلم الحساب (به معنای کتاب درخشان در محاسبه) را در نوزده سالگی نوشت. وی در این کتاب قاعدهٔ علامتها را به صورت زیر بیان میکند:<ref name="ReferenceA2">{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۳۰}}</ref> | |||
{{نقل قول|... هرگاه عددی ناقص (منفی) را از یک عدد ناقص بزرگتر از آن (یعنی، نشان دهندهٔ نقصانی بزرگتر) کم کنیم تفاضل، ناقص باقی میماند (مثلاً {{math|–۵ – (–۲) {{=}} –(۵–۲)}})، ولی در حالت عکس تفاضل آنها زاید باقی میماند ({{math|–۲ – (–۵) {{=}} +(۵–۲)}}). هرگاه عددی زاید [مثبت] را از مرتبهای خالی (مرتبهای که یک صفر در آن موجود است) کم کنیم، همان عدد، منتها با نقصان، باقی میماند؛ ولی در صورتی که عددی ناقص را از مرتبهای خالی کم کنیم، همان عدد با زیادتی باقی میماند.}} | {{نقل قول|... هرگاه عددی ناقص (منفی) را از یک عدد ناقص بزرگتر از آن (یعنی، نشان دهندهٔ نقصانی بزرگتر) کم کنیم تفاضل، ناقص باقی میماند (مثلاً {{math|–۵ – (–۲) {{=}} –(۵–۲)}})، ولی در حالت عکس تفاضل آنها زاید باقی میماند ({{math|–۲ – (–۵) {{=}} +(۵–۲)}}). هرگاه عددی زاید [مثبت] را از مرتبهای خالی (مرتبهای که یک صفر در آن موجود است) کم کنیم، همان عدد، منتها با نقصان، باقی میماند؛ ولی در صورتی که عددی ناقص را از مرتبهای خالی کم کنیم، همان عدد با زیادتی باقی میماند.}} | ||
سموأل در فنون حکمت و علوم ریاضی به مقامی بلند رسید و در هندسه و حساب مهارت یافت. او همچنین به آذربایجان سفر کرد و در شهر مراغه اقامت گزید. بنا بر این گزارش، از او بازماندگانی بر جای ماندند که در طب، پیرو دانش پدر بودند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=سموأل}}</ref> | |||
سموأل سرانجام مسلمان شد. او کتابی در رد دعاوی یهود، تحریف تورات و بیان معایب یهود نوشت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=سموأل}}</ref> | |||
== آثار == | == آثار == | ||
برخی از کتابهای وی عبارتند از: | برخی از کتابهای وی عبارتند از:<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=سموأل}}</ref><ref>{{پک|قربانی|۱۳۷۵|ک=زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری|ص=۲۶۷}}</ref> | ||
* | * الباهر فی علم الحساب: این کتاب مهمترین تألیف ریاضی سموأل است که آن را در نوزده سالگی نوشت و از چهار مقاله تشکیل شده است: ۱) فی المقدمات و الضرب و القسمه و النسبة و استخراج الحدود ۲) فی استخراج المجهولات ۳) فی المقادیر الصٚم ۴) فی تقاسیم المسائل. کتاب الباهر شامل بسط جالب توجهی از آثار پیشینیان در علم [[جبر]] است که در آن مؤلف همهٔ دستورهای جبری که توسط [[ابوبکر کرجی|کرجی]] تنظیم شده بود و نیز قاعدههایی که [[ابوکامل]] و [[سجزی]] و [[ابن هثیم]] و [[قسطابن لوقا]] و دیگران بیان کرده بودند جمعآوری کرده است. | ||
* ''' | |||
* ''' | * ''مثلث قائم الزاویه''، شامل مباحث مساحتها و اشکال | ||
* ''' | * تألیفی در مساحت اجسام و جواهر گوناگون و استخراج مقادیر مجهول آنها | ||
* کتابی در طب | |||
* ''المفید الاوسط'' در طب | |||
* ''رسالة الی ابن خدود'' در مسائل حساب | |||
* ''اعجاز المهندسین''، که بنا بر این گزارش در سال ۵۷۰ قمری در مصر از تألیف آن فراغت یافته است | |||
* ''رد علی یهود'' | |||
* ''قوامی'' در حساب هندی و مثلث قائمالزاویه | |||
* ''المنبر'' در مساحت اجسام و جواهر مختلف برای استخراج مقادیر مجهول | |||
== درگذشت == | |||
سموأل در مراغه و در سال ۵۷۰ قمری درگذشت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=سموأل}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
=== ارجاعات === | === ارجاعات === | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
=== منابع === | === منابع === | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام=عباسعلی|نام خانوادگی=اختری|مقاله=سموأل|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | |||
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =برگرن | نام =جی. ال. | عنوان =گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی | ترجمه =محمدقاسم وحیدیاصل و علیرضا جمالی | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۷۴ | ماه = | سال اصلی = | ناشر =مؤسسهٔ انتشارات فاطمی | مکان =تهران | زبان = | شابک =۹۶۴-۳۱۸-۰۵۶-۵ | صفحات =۲۲۰}} | |||
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =قربانی | نام =ابوالقاسم | عنوان =زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۷۵ | ماه = | سال اصلی = | ناشر =[[مرکز نشر دانشگاهی]] | مکان =تهران | زبان = | شابک =۹۶۴-۰۱-۰۸۱۷-۰ | صفحات =۵۶۳}} | |||
{{چپچین}} | {{چپچین}} | ||
* {{یادکرد وب | نام خانوادگی۱ = Robertson | نام۱ = .E. F | نام خانوادگی۲ = O'Connor | نام۲ = .J. J | عنوان = Ibn Yahya al-Maghribi Al-Samawal | اثر = | ماه = November | سال = 1999 | ناشر = University of St Andrews, Scotland | نشانی = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Samawal.html | بازبینی =31 January 2013 | کد زبان = en}} | * {{یادکرد وب | نام خانوادگی۱ = Robertson | نام۱ = .E. F | نام خانوادگی۲ = O'Connor | نام۲ = .J. J | عنوان = Ibn Yahya al-Maghribi Al-Samawal | اثر = | ماه = November | سال = 1999 | ناشر = University of St Andrews, Scotland | نشانی = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Samawal.html | بازبینی =31 January 2013 | کد زبان = en}} | ||
{{پایان چپچین}} | {{پایان چپچین}} | ||
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=بله|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی}} | |||
{{ریاضیات در جهان اسلام}} | {{ریاضیات در جهان اسلام}} | ||
{{پزشکی اسلامی}} | {{پزشکی اسلامی}} | ||
| خط ۵۶: | خط ۷۴: | ||
{{ترتیبپیشفرض:مغربی، سموأل}} | {{ترتیبپیشفرض:مغربی، سموأل}} | ||
[[رده:اخترشناسان اسلام قرون وسطی]] | [[رده:اخترشناسان اسلام قرون وسطی]] | ||
[[رده:اهالی بغداد]] | [[رده:اهالی بغداد]] | ||
[[رده:پزشکان سده ۱۲ (میلادی)]] | [[رده:پزشکان سده ۱۲ (میلادی)]] | ||
| خط ۶۷: | خط ۸۴: | ||
[[رده:زادگان سده ۱۲ (میلادی)]] | [[رده:زادگان سده ۱۲ (میلادی)]] | ||
[[رده:ستارهشناسان سده ۱۲ (میلادی)]] | [[رده:ستارهشناسان سده ۱۲ (میلادی)]] | ||
[[رده:عراقیهای سده ۱۲ (میلادی)]] | [[رده:عراقیهای سده ۱۲ (میلادی)]] | ||
[[رده:مراکشیتبارها]] | [[رده:مراکشیتبارها]] | ||
| خط ۷۴: | خط ۹۰: | ||
[[رده:یهودیان سده ۱۲ (میلادی)]] | [[رده:یهودیان سده ۱۲ (میلادی)]] | ||
[[رده:یهودیان مسلمانشده]] | [[رده:یهودیان مسلمانشده]] | ||
[[رده:درگذشتگان ۵۷۰ (قمری)]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۱۹
| سموأل بن یحیی مغربی | |
|---|---|
| متولد | حدود ۱۱۳۰ میلادی بغداد |
| وفات | حدود ۱۱۸۰ میلادی۵۵۹ قمری مراغه |
| محل زندگی | بغداد، مراغه |
| پیشینه علمی | |
| شاخه(ها) | ریاضیات، جبر، پزشکی |
سموأل بن یحیی بن عباس یهودای مغربی (۱۱۳۰ بغداد — ۱۱۸۰ مراغه) ریاضیدان، پزشک و منجم مسلمان بود قرن ششم هجری بود. وی بر روی تعمیم بسط دوجملهای که قبلاً ابوبکر کرجی مطرح کرده بود کارهایی انجام داد.
زندگی
سموأل، یحیی بن عباس مغربی، از علما و حکمای عرب بود. او در آغاز از بزرگان دانشمندان یهود بهشمار میرفت. ابن قفطی او را از اهل اندلس دانسته و نوشته است که همراه پدرش به مشرق سفر کرده است.[۱]
بر اساس گزارشها، وی در حدود سال ۱۱۳۰ میلادی در بغداد و در خانوادهای یهودی به دنیا آمد. او در شرح احوال خود از خوابی سخن میگوید که در سال ۱۱۶۳ میلادی (۵۴۲ هجری) دید و سبب اسلام آوردن او شد. زندگی او به صورت پزشکی در حال سفر سپری شد، وی از شاهزادگانی در زمرهٔ بیمارانش یاد کرده است.[۲] سموأل مهمترین اثر ریاضی خود، الباهر فی العلم الحساب (به معنای کتاب درخشان در محاسبه) را در نوزده سالگی نوشت. وی در این کتاب قاعدهٔ علامتها را به صورت زیر بیان میکند:[۳]
... هرگاه عددی ناقص (منفی) را از یک عدد ناقص بزرگتر از آن (یعنی، نشان دهندهٔ نقصانی بزرگتر) کم کنیم تفاضل، ناقص باقی میماند (مثلاً –۵ – (–۲) = –(۵–۲))، ولی در حالت عکس تفاضل آنها زاید باقی میماند (–۲ – (–۵) = +(۵–۲)). هرگاه عددی زاید [مثبت] را از مرتبهای خالی (مرتبهای که یک صفر در آن موجود است) کم کنیم، همان عدد، منتها با نقصان، باقی میماند؛ ولی در صورتی که عددی ناقص را از مرتبهای خالی کم کنیم، همان عدد با زیادتی باقی میماند.
سموأل در فنون حکمت و علوم ریاضی به مقامی بلند رسید و در هندسه و حساب مهارت یافت. او همچنین به آذربایجان سفر کرد و در شهر مراغه اقامت گزید. بنا بر این گزارش، از او بازماندگانی بر جای ماندند که در طب، پیرو دانش پدر بودند.[۴]
سموأل سرانجام مسلمان شد. او کتابی در رد دعاوی یهود، تحریف تورات و بیان معایب یهود نوشت.[۵]
آثار
برخی از کتابهای وی عبارتند از:[۶][۷]
- الباهر فی علم الحساب: این کتاب مهمترین تألیف ریاضی سموأل است که آن را در نوزده سالگی نوشت و از چهار مقاله تشکیل شده است: ۱) فی المقدمات و الضرب و القسمه و النسبة و استخراج الحدود ۲) فی استخراج المجهولات ۳) فی المقادیر الصٚم ۴) فی تقاسیم المسائل. کتاب الباهر شامل بسط جالب توجهی از آثار پیشینیان در علم جبر است که در آن مؤلف همهٔ دستورهای جبری که توسط کرجی تنظیم شده بود و نیز قاعدههایی که ابوکامل و سجزی و ابن هثیم و قسطابن لوقا و دیگران بیان کرده بودند جمعآوری کرده است.
- مثلث قائم الزاویه، شامل مباحث مساحتها و اشکال
- تألیفی در مساحت اجسام و جواهر گوناگون و استخراج مقادیر مجهول آنها
- کتابی در طب
- المفید الاوسط در طب
- رسالة الی ابن خدود در مسائل حساب
- اعجاز المهندسین، که بنا بر این گزارش در سال ۵۷۰ قمری در مصر از تألیف آن فراغت یافته است
- رد علی یهود
- قوامی در حساب هندی و مثلث قائمالزاویه
- المنبر در مساحت اجسام و جواهر مختلف برای استخراج مقادیر مجهول
درگذشت
سموأل در مراغه و در سال ۵۷۰ قمری درگذشت.[۸]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «سموأل»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ برگرن، گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی، ۱۳۰.
- ↑ برگرن، گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی، ۱۳۰.
- ↑ اختری، «سموأل»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «سموأل»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «سموأل»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ قربانی، زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری، ۲۶۷.
- ↑ اختری، «سموأل»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سموأل». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
- برگرن، جی. ال. (۱۳۷۴). گوشههایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی. ترجمهٔ محمدقاسم وحیدیاصل و علیرضا جمالی. تهران: مؤسسهٔ انتشارات فاطمی. صص. ۲۲۰. شابک ۹۶۴-۳۱۸-۰۵۶-۵.
- قربانی، ابوالقاسم (۱۳۷۵). زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. صص. ۵۶۳. شابک ۹۶۴-۰۱-۰۸۱۷-۰.
- Robertson, .E. F; O'Connor, .J. J (1999). "Ibn Yahya al-Maghribi Al-Samawal" (به انگلیسی). University of St Andrews, Scotland. Retrieved 31 January 2013.
{{cite web}}: Unknown parameter|ماه=ignored (help)
ردهها:
- اخترشناسان اسلام قرون وسطی
- اهالی بغداد
- پزشکان سده ۱۲ (میلادی)
- پزشکان سدههای میانه اسلامی
- درگذشتگان سده ۱۲ (میلادی)
- ریاضیدانان اسلام قرون وسطی
- ریاضیدانان سده ۱۲ (میلادی)
- ریاضیدانان عراقی قرون وسطی
- ریاضیدانان مراکشی قرون وسطی
- زادگان سده ۱۲ (میلادی)
- ستارهشناسان سده ۱۲ (میلادی)
- عراقیهای سده ۱۲ (میلادی)
- مراکشیتبارها
- مسلمانان سده ۱۲ (میلادی)
- یهودیان اهل ایران
- یهودیان سده ۱۲ (میلادی)
- یهودیان مسلمانشده
- درگذشتگان ۵۷۰ (قمری)