عرش الهی

عرش خدا از مفاهیم کلامی و قرآنی است که به عنوان مرکزی برای صدور دستورات جهان هستی و تدبیر امور عالم وجود توصیف می‌شود. بر اساس آیات قرآن و روایات، عرش نشان‌دهنده استیلا، سلطنت و علم الهی بر جزئیات جهان است. خداوند بی‌نیاز از مکان و آفریدگان خویش است و عرش و کرسی تحت قدرت و حفاظت او قرار دارند. بر پایه برخی تفاسیر و روایات، فرشتگانی پیرامون عرش حضور دارند و در روز قیامت تعداد حاملان آن به هشت تن می‌رسد که در روایات شیعه، این حاملان از پیامبران و امامان معرفی شده‌اند.

در منابع اسلامی

عرش در واژه به معنای تخت یا سریر حکومت است و در اصطلاح قرآنی و روایی، حقیقت غیبی دارد که تدبیر امور جهان به آن منتهی می‌شود. عبارت قرآنی «الرَّحْمَنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَیٰ» نشان‌دهنده استیلا، تدبیر کلی و احاطه علمی خداوند بر جزئیات جهان هستی است. بر اساس آیات، ملائکه پیرامون عرش اجتماع دارند. جعفر صادق در پاسخ به پرسش فردی درباره آیه «الرَّحْمَنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَیٰ»، بیان کرد که خداوند با این توصیف، استیلا و سلطنت خود بر عرش را نشان داده است، در حالی که ذات او از مخلوقاتش جداست. او تأکید کرد که خداوند نگهدارنده عرش است و عرش جایگاهی برای سکونت او نیست، زیرا خداوند به هیچ‌یک از آفریدگان خود نیاز ندارد و آفریدگان به او نیازمندند. شیخ صدوق نیز در عقاید خود، عرش را به معنای علم الهی تفسیر کرده است.

حاملان عرش

در آیه ۱۷ سوره حاقه اشاره شده است که در روز قیامت، هشت تن عرش پروردگار را بر دوش می‌کشند:

وَیَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ

یَوْمَئِذٍ ثَمَانِیَةٌ

فضل بن حسن طبرسی در تفسیر این آیه، حاملان عرش را ملائکه دانسته و به روایتی از پیامبر اسلام استناد کرده است که بر اساس آن، در دنیا شمار آنان چهار فرشته است و در روز قیامت چهار فرشته دیگر به آن‌ها افزوده می‌شود. همچنین از عبدالله بن عباس نقل شده است که منظور از هشت، هشت صف از ملائکه است که شمار آن‌ها را کسی جز خدا نمی‌داند.

شیخ صدوق در روایاتی آورده است که حاملان عرش هشت تن هستند؛ چهار تن از پیشینیان شامل نوح، ابراهیم، موسی و عیسی و چهار تن از پسینیان شامل محمد، علی، حسن و حسین.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عرش خدا». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.