فرهنگ‌نامه علوم قرآن

فرهنگ‌نامه علوم قرآن اثری پژوهشی در زمینه اصطلاحات علوم قرآنی است که از سال ۱۳۹۰ در مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی زیر نظر دفتر تبلیغات اسلامی تدوین شده و در دو مجلد منتشر شده است. این اثر با تکیه بر منابع دست اول و با پرهیز از تقطیع مستقیم متون، بیش از دو هزار مدخل در حوزه‌های مختلف علوم وابسته به قرآن را در قالب مقالات کوتاه و مستقل ارائه می‌کند و در چارچوب طرح کلان فرهنگ‌نامه علوم اسلامی سامان یافته است.

تألیف و نگارش

فرهنگ‌نامه علوم قرآن اثری پژوهشی در حوزه اصطلاحات علوم قرآنی است که در مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی وابسته به پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تدوین شده است. این اثر در چارچوب طرح کلان «فرهنگ‌نامه علوم اسلامی» سامان یافته است؛ طرحی که با هدف مستندسازی و تبیین اصطلاحات علوم اسلامی آغاز شده و برخی بخش‌های آن به انجام رسیده است.

پروژه فرهنگ‌نامه علوم قرآن از سال ۱۳۹۰ در مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی آغاز شده و نگارش آن ادامه یافته است. این طرح پس از تدوین «اصطلاح‌نامه علوم قرآن» و با هدف تعریف، تبیین و مستندسازی اصطلاحات گردآوری‌شده در آن اصطلاح‌نامه در دستور کار قرار گرفت.

در این اثر، به موضوعات «حول القرآن» پرداخته شده و اصطلاحات مرتبط با حوزه‌های گوناگون علوم قرآنی بررسی شده است. از جمله این حوزه‌ها می‌توان به مباحث مربوط به تفاسیر، بدون ورود به تفسیر آیات، ترجمه‌ها و مترجمان قرآن، گرایش‌های تفسیری، تجوید، قرائات، تاریخ قرآن و دیگر دانش‌های وابسته اشاره کرد. در مجموع، حدود چهارده علم مرتبط با قرآن در این فرهنگ‌نامه مورد توجه قرار گرفته است.

علوم قرآن به‌طور کلی به دانش‌های وابسته به قرآن می‌پردازد و موضوعاتی همچون اسلوب قرآن، اعجاز قرآن، تاریخ قرآن، تقسیمات قرآن، خصائص و فضایل قرآن را بررسی می‌کند. فرهنگ‌نامه علوم قرآن با تمرکز بر اصطلاح‌شناسی این حوزه‌ها تدوین شده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این فرهنگ‌نامه در دو مجلد و در مجموع حدود دو هزار صفحه منتشر شده و هر مجلد آن نزدیک به هزار صفحه است. همچنین بیش از دو هزار مدخل در آن تنظیم شده است. ساختار مقالات در این اثر کوتاه و مستقل است و ذیل هر مدخل، توضیحی مستقل ارائه می‌شود؛ رویکردی که آن را از دانشنامه‌ها و دایرةالمعارف‌ها، که معمولاً دارای مقالات مفصل و طولانی هستند، متمایز می‌سازد.

در ارزیابی ویژگی‌های این اثر، استفاده از منابع دست اول، کتاب‌های مرجع و منابع جدید، و نیز پرهیز از تقطیع مستقیم مطالب از آثار دیگر از جمله شاخصه‌های آن دانسته شده است. در این رویکرد، داده‌ها با بازنویسی و توضیح لازم در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد و هدف آن هدایت پژوهشگران و دانشجویان به منابع اصلی و تحقیقات تخصصی عنوان شده است.

هم‌زمان با این پروژه، «فرهنگ‌نامه کلام اسلامی» نیز در همین مرکز در دست تألیف است. این طرح از سال ۱۳۹۲ آغاز شده و بخشی از آن به انجام رسیده است. این پروژه نیز پس از تدوین «اصطلاح‌نامه علم کلام اسلامی» و با هدف تعریف و مستندسازی اصطلاحات این حوزه طراحی شده است.

پانویس

منابع

• خبرگزاری ایکنا (۴ شهریور ۱۳۹۳). «استفاده از منابع مرجع و عدم تقطیع؛ ویژگی ممتاز فرهنگ‌نامه علوم قرآنی». iqna.ir. دریافت‌شده در ۸ اسفند ۱۴۰۴.
• خبرگزاری ایکنا (۱۶ تیر ۱۳۹۳). «پروژه‌های پژوهشی «فرهنگ‌نامه علوم قرآن» و «فرهنگ‌نامه کلام اسلامی» در دست تألیف». iqna.ir. دریافت‌شده در ۸ اسفند ۱۴۰۴.