حبیب بن مسلمه
حبیب بن مَسْلَمه (؟ – ۴۲ هجری) از سرداران مشهور صدر اسلام است. تاریخ ولادت او مشخص نیست و دربارهٔ صحابی بودن یا نبودن او نیز اختلاف نظر است. در روایاتی آمده که او در غزوات شرکت کرده و حتی از پیامبر اسلام حدیث نقل کرده است. بنا بر روایاتی دیگر، او هنگام درگذشت محمد، ۲ ساله بوده پس توانایی درک او را نداشته و صحابی بهشمار نمیآید.
زندگی
حبیب بن مسلمه بن مالک بن وهب بن ثعلبه بن وائله بن عمرو بن شیبان بن محارب بن فهر بن مالک، با کنیهٔ ابو عبدالرحمان، از قریش و منسوب به فهر بود و از حجاز به شام رفت. بخاری او را صحابی دانسته، اما در این باره میان اهل شام و اهل مدینه اختلاف نظر گزارش شده است. مصعب زبیری از لقب «حبیب الروم» برای او یاد کرده و این نامگذاری را به سبب جنگهای فراوان او با رومیان دانسته است.[۱]
بر پایهٔ نقل ابنسعد از واقدی، هنگام درگذشت پیامبر اسلام، سن او دوازده سال بوده است. در گزارشهایی از ویژگیهای جسمانی و نظامی او یاد شده و برخی منابع او را دارای دعای مستجاب دانستهاند. نام او در اشعار حسان بن ثابت در رثای عثمان آمده و در منابع حدیثی، تنها شمار اندکی روایت از او نقل شده است. همچنین در صحیح بخاری، نام او در گزارش مربوط به داستان حکمین ذکر شده است.[۲]
حبیب از یاران خاص معاویة بن ابیسفیان بود. معاویه او را هنگام محاصرهٔ عثمان بن عفان، به یاری خلیفه فرستاد اما در نیمهٔ راه خبر قتل او را شنید و به شام بازگشت. او فرمانده جناح چپ معاویه در نبرد صفین بود. پیش از بروز جنگ، معاویه او را نزد علی بن ابیطالب فرستاد. حبیب، علی و یارانش را به قتل عثمان متهم کرد و خواستار تحویل قاتلان برای قصاص شد. او از علی خواست که از زمامداری مردم کنارهگیری کند تا شورایی برای انتخاب خلیفه تشکیل شود. علی خشمگین شد و گفت: «ساکت باش! تو کیستی که عزل و نصب میکنی؟ تو حق و شایستگی چنین امری را نداری».[۳]
در دورهٔ خلافت، او در جنگها غالباً در کنار معاویه حضور داشت و مدتی به حکومت ارمنیه گمارده شد و آذربایجان نیز به قلمرو او افزوده شد، هرچند سپس از این مناصب عزل گردید. برخی منابع انتصاب او را به عمر بن خطاب و برخی دیگر به عثمان بن عفان نسبت دادهاند. گزارش شده که در جریان محاصرهٔ عثمان برای یاری او اعزام شد، اما دیر رسید. او در جنگ صفین نیز با معاویه بود.[۴]
درگذشت
سرانجام در سال ۴۲ هجری در ارمنیه درگذشت. سن او به هنگام مرگ کمتر از پنجاه سال ذکر شده است.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حبیب بن مسلمه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
پانویس
ارجاعات
منابع
- Madelung, W. (1998). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate (به انگلیسی). Cambridge University Press.
برای مطالعهٔ بیشتر
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ذیل «حبیب بن مسلمه»
- دانشنامهٔ جهان اسلام، ذیل «حبیب بن مسلمه فهری»