حمران بن اعین

حمران بن اعین از راویان و عالمان شیعه در کوفه و برادر زراره بن اعین بود. او از یاران نزدیک محمد باقر و جعفر صادق، امام پنجم و ششم شیعیان امامیه، به‌شمار می‌رفت و در علوم قرآن، قرائت و ادبیات عرب مهارت داشت. در روایات شیعه، ستایش‌های متعددی از او نقل شده و گاه برای مناظره‌های دینی مأمور می‌شد. برخی محدثان اهل سنت نیز از او حدیث نقل کرده‌اند، هرچند بعضی به دلیل گرایش شیعی او را موثق ندانسته‌اند. وی حدود سال ۱۳۰ قمری درگذشت.

زندگی

حُمران بن اعین از راویان و عالمان شیعه در سده نخست و دوم هجری و از موالی ساکن کوفه بود. او برادر زراره بن اعین و بکیر بن اعین به‌شمار می‌رفت و با قبیله بنی‌شیبان هم‌پیمان بود. حمران از یاران نزدیک و برجسته محمد باقر و جعفر صادق بود و گفته شده است که سجاد را نیز درک کرده است.

وی در علوم قرآن مهارت داشت و در میان قاریان قرآن شناخته می‌شد. از شاگردان او حمزه بن حبیب زیات، قاری مشهور قرآن، یاد شده است. افزون بر این، در علوم ادبی مانند نحو و لغت نیز تبحر داشت و در گفت‌وگوها و مناظرات دینی توانایی قابل توجهی نشان می‌داد. در برخی گزارش‌ها آمده است که جعفر صادق گاه او را برای بحث و مناظره با منکران و ملحدان مأمور می‌کرد.

درگذشت

درگذشت حمران بن اعین را حدود سال ۱۳۰ قمری دانسته‌اند.

جایگاه و اهمیت

در منابع روایی شیعه، سخنانی از محمد باقر و جعفر صادق در ستایش حمران نقل شده است. از جمله از جعفر صادق نقل شده است که او «مردی از اهل بهشت» است و نیز گفته شده است که «حمران مؤمنی است که هرگز مرتد نمی‌شود». همچنین از محمد باقر نقل شده است که «حمران در دنیا و آخرت از شیعیان ماست». در روایتی دیگر از جعفر صادق آمده است که نام او در شمار اصحاب یمین ثبت شده است.

صفوان جمّال نقل کرده است که حمران در مجالس خود غالباً دربارهٔ روایات اهل‌بیت سخن می‌گفت و اگر کسی موضوع دیگری مطرح می‌کرد، او دوباره سخن را به احادیث خاندان پیامبر بازمی‌گرداند. اگر این کار چند بار تکرار می‌شد، مجلس را ترک می‌کرد.

در منابع اهل سنت نیز از حمران یاد شده و برخی محدّثان مانند ابن‌ماجه، نسائی و ابوداود از او روایت نقل کرده‌اند. با این حال، نسائی و ابوداود او را موثق ندانسته و به سبب گرایش به تشیع، او را «رافضی» خوانده‌اند. در مقابل، برخی نویسندگان او را در شمار قاریان قرآن آورده‌اند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حمران بن اعین». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.