ذیالحجه
ذیالحجه دوازدهمین و آخرین ماه سال قمری عربی و از ماههای حرام در تقویم اسلامی است. این ماه در میان عرب پیش از اسلام نیز شناخته شده بود و نامهایی مانند «بُرَک» و «مُسبِل» برای آن ذکر شده است. ذیحجه به سبب برگزاری مناسک حج و وقوع برخی مناسبتهای دینی و تاریخی، در منابع اسلامی جایگاه ویژهای دارد و روزهای گوناگون آن با رویدادها و آیینهایی همراه دانسته شده است.
نام و پیشینه
ذیحجه در تقویم عربی ماه دوازدهم سال و از ماههای حرام بهشمار میرود. در منابع تاریخی آمده است که در دوره جاهلیت این ماه را با نامهایی مانند «بُرَک» (به ضم باء و فتح راء) و نیز «مُسبِل» میشناختند. پس از اسلام، نام «ذیحجه» به سبب ارتباط این ماه با انجام مناسک حج رواج یافت و در تقویم اسلامی تثبیت شد.[۱]
روزهای مهم
در منابع اسلامی برای روزهای گوناگون این ماه مناسبتهایی نقل شده است. ابوریحان بیرونی نوشته است که روز نخست ذیحجه زمان ازدواج فاطمه دختر پیامبر اسلام با علی بن ابیطالب دانسته شده است. ده روز نخست این ماه «عَشره معلومات» نامیده شده و در برخی نقلها گفته شده است که این دهه، تکمیلکننده چهل روز وعده الهی با موسی بوده است.[۲]
روز هشتم ذیحجه «ترویه» نام دارد و در برخی روایتها آمده است که در همین روز خداوند برای موسی و همراهان او در کوه تجلی کرد. روز نهم «عرفه» است و روز دهم «عید اضحی» یا عید قربان بهشمار میرود. روز یازدهم «یومُ القَرّ» (روز آسایش حاجیان) و روز دوازدهم «یومُ النَّفر» یعنی روز کوچ حاجیان از منی دانسته شده است. روزهای یازدهم، دوازدهم و سیزدهم این ماه نیز «ایام تشریق» نامیده میشوند.[۳]
در برخی منابع برای دیگر روزهای این ماه نیز رویدادهایی نقل شده است؛ از جمله روز هفدهم به عنوان زمان کشته شدن عثمان بن عفان، روز هجدهم به عنوان روز غدیر، روز بیست و چهارم به عنوان روز خاتمبخشی علی بن ابیطالب، روز بیست و پنجم به عنوان زمان کشته شدن عمر بن خطاب و روز نزول سوره «هل أتی»، و روز بیست و نهم به عنوان زمان وقوع واقعه حرّه در مدینه یاد شده است.[۴]
در برخی آثار روایی و تاریخی نقلهای دیگری نیز دربارهٔ روزهای این ماه آمده است. بر اساس برخی گزارشها، روز چهاردهم ذیحجه زمان ازدواج فاطمه با علی دانسته شده، روز نهم ولادت عیسی گزارش شده و روز هجدهم نیز به واقعه غدیر نسبت داده شده است. همچنین گفته شده است که روز بیست و یکم این ماه زمان پذیرفته شدن توبه آدم و روز مباهله بوده و روز بیست و چهارم به خوابیدن علی بن ابیطالب در بستر پیامبر اسلام در مکه نسبت داده شده است. روز پایانی ذیحجه نیز پایان سال عربی دانسته شده است.[۵]
ابن عبدالبر در کتاب «الاستیعاب» زمان کشته شدن عمر بن خطاب را روز بیست و هفتم یا بیست و هشتم ذیحجه ذکر کرده است که نشاندهنده اختلاف نقلها در این باره است.[۶]
فضیلت روزهای آغازین
در برخی روایات، برای روزهای آغازین ذیحجه فضیلتهایی نقل شده است. از موسی کاظم، امام هفتم شیعیان امامیه، روایت شده است که اگر کسی روز نخست ذیحجه را روزه بگیرد، ثواب روزه هشتاد ماه برای او نوشته میشود و اگر تا روز نهم این ماه روزه بگیرد، پاداش آن همانند روزه گرفتن در تمام سال دانسته شده است.[۷]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ذیحجه»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ذیحجه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.