محمدرضا مامقانی

محمدرضا مامقانی، از فقیهان و دانشمندان شیعه بود که در حوزه علمیه نجف، مشهد و قم تحصیل نمود.

نام و نسب

محمدرضا مامقانی، در خانواده‌ای اهل علم و فقاهت شیعی زاده شد. پدرش شیخ محمدعلی نام داشت که با عنوان محیی‌الدین مامقانی شناخته می‌شد. پدربزرگ او نیز شیخ عبدالله مامقانی نام داشت که در علم رجال و فقه فردی شناخته شده بود. جد وی نیز محمدحسن مامقانی بود که از مراجع تقلید شیعه به‌شمار رفته است و یکی از شاگردان مشهور شیخ انصاری بوده است. محمدرضا مامقانی از طرف خاندان مادری به خاندان کاشف‌الغطاء منسوب بود. مادر او دختر محمدرضا، ابن شیخ هادی، پسرِ شیخ عباس، فرزند شیخ علی، پسر شیخ جعفر کاشف الغطاءِ بود.

زندگی

حمدرضا مامقانی در سال ۱۳۷۳ ه‍.ق در شهر نجف به دنیا آمد. تاریخ دقیق ولادت او به خاطر مفقود شدن قرآنی که در ابتدایش تاریخ زادروزش نوشته شده بود، به‌طور دقیق مشخص نیست. مامقانی در سن ۵ سالگی، تحصیلات ابتدایی خودش را در دبستان آغاز کرد. او تحصیلاتش را در مدرسه علویه گذراند و سپس به مدرسه ملی (معروف به منتدی النشر و متعلق به محمدرضا مظفر) راه یافت.

او شبانه دروس کلاسیک را می‌گذراند و روزها در دروس حوزه علمیه شرکت می‌کرد. او برای ادامه تحصیل، به کلّیة الفقه (دانشکدهٔ فقه) مراجعه کرد و در کنارِ تحصیل، به تدریس خصوصی درس‌های: منطق و بخشی از اصول الفقه مظفر پرداخت. او در طول دوران حضورش در نجف، از اساتید معروف زمانه خود بهره برد که برخی از آنها عبارتند از: سید محمدحسن حکیم، علی المسبح الأحسائی، سید الصمدی البهبهانی، رشید بصری، بشیر نجفی و مجتبی لنکرانی.

درسال ۱۳۹۱ هجری قمری، با خروج ایرانیان از عراق توسط حزب بعث، وی به همراه خانواده به ایران مهاجرت کرد. پدر مامقانی در تهران ساکن شد اما محمدرضا برای ادامه تحصیل در رشتهٔ فلسفه، به دانشگاه الهیات مشهد عزیمت کرد. در این دوران او روزهای پنجشنبه و تعطیل را در دروس حوزه مشهد شرکت می‌کرد. در این دوران او از اساتیدی چون سید محمدباقر حجت طباطبائی، سید حسن صالحی و ابوالقاسم روحانی بهره برد. چندی بعد در سال ۱۳۹۴ ه‍. ق، از او درخواست شد تا در دانشگاه تدریس نماید اما وی با رد این درخواست، به قم عزیمت کرد. وی در قم نیز شاگردی سید محمد مفتی‌الشیعه، سید محمد روحانی، میرزا کاظم قاروبی تبریزی، میرزا هاشم آملی، سید ابوالقاسم کوکبی تبریزی، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، مهدی محمدی گیلانی، حسن حسن‌زاده آملی و مرتضی مطهری را نمود.

او بعداً موفق شد تا اجازه روایت از پدرش و شهاب‌الدین مرعشی نجفی و میرزا عبدالله مجتهد سرابی را کسب کند.

درگذشت

محمدرضا مامقانی در ۴ اسفند ۱۴۰۴، بر اثر یک دوره بیماری، در سن ۷۲ سالگی درگذشت. او در شهر قم تشیع جنازه شد و پس از نماز خواندن بر پیکرش در حرم حضرت معصومه، به شهر نجف برای انجام مراسم دفن منتقل شد.

آثار

محمدرضا مامقانی، بیش از ۸۰ اثر را تألیف یا تحقیق نمود. از جمله آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. رسالة فی تاریخ علم النحو
2. تحقیق و استدراک‌نویسی بر کتاب مخزن المعانی فی ترجمة المحقق المامقانی
3. مسرد تنقیح المقال
4. تحقیق کتاب الفوائد الرجالیة
5. تحقیق و تعلیقه‌نویسی بر کتاب مقباس الهدایة فی علم الدرایة
6. علامات الترقیم قدیماً وحدیثاً
7. المباهلة بروایة صاحب الاقبال
8. علم النسب؛ لغته ومصطلحاته ورموزه
9. الکنی والالقاب آلتی یعرف بها المعصومین علیهم السلام فی أسانید الاخبار
10. تحقیق کتاب الزام النواصب
11. الفریدة فی لوعة الشهیدة سلام الله علیها

جوایز و افتخارات

کتاب معجم الرموز العامه اثر محمدرضا مامقانی در بیست و پنجمین دوره کتاب سال حوزه،‌ به عنوان اثر برگزیده شناخته شد.

پانویس

منابع

• مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (۱۱ خرداد ۱۴۰۰). «شخصیت‌شناسی شیخ محمّدرضا مامقانی». noorsoft.org.
• خبرگزاری ایکنا (۴ اسفند ۱۴۰۴). «آیت‌الله محمدرضا مامقانی درگذشت». iqna.ir.
• خبرگزاری شفقنا (۴ اسفند ۱۴۰۴). «مراسم تشییع پیکر مرحوم آیت الله محمدرضا مامقانی در شهر مقدس قم». fa.shafaqna.com.
• دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه (۱۴۰۲). «معرفی آثار برگزیده». ویژه‌نامه بیست و پنجمین همایش کتاب سال حوزه. قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم (۲۵).