عبدالملک بن مروان

عبدالملک بن مروان
دینار عبدالملک بن مروان، ضرب ۶۹۵م (نخستین دینار اسلامی)
پنجمین خلیفه اموی
خلافت	۶۵ – ۸۶ ق. برابر ۱۲ آوریل ۶۸۵ – ۸ اکتبر ۷۰۵م.
پیشین	مروان بن حکم
جانشین	ولید بن عبدالملک
متولد	۲۶ ق. برابر ۶۴۶م.
درگذشته	۸۶ ق. برابر ۸ اکتبر ۷۰۵م. (۵۹ سال)
همسران	ولیده بنت العباس عاتکه بنت یزید فاطمه بنت هشام قلطمه بنت جعده
فرزند(ان)	ولید هشام عبدالله سلیمان مسلمه یزید دوم حجاج فاطمه
نام کامل عبدالملک مروان
دودمان	امویان شاخه بنی مروان
پدر	مروان یکم
مادر	عایشه بنت معاویه بن مغیره
دین و مذهب	اسلام

عبدالملک بن مروان از خلفای اموی بود که پس از مرگ پدرش در سال ۶۵ قمری به حکومت رسید. او در ابتدای زندگی به عبادت و تلاوت قرآن شهرت داشت، اما در دوران حکومت به سخت‌گیری و خشونت روی آورد. وی با گماردن عاملانی در مناطق مختلف، قلمرو اسلامی را تحت کنترل خود درآورد و نخستین کسی بود که سکه دینار را در اسلام ضرب کرد. دوران سلطنت او با قیام‌هایی نظیر قیام توابین همراه بود و سرانجام در سال ۸۶ قمری درگذشت.

زندگی

عبدالملک بن مروان، (۶۴۷ یا ۶۴۶ میلادی در مدینه — ۷۰۵ میلادی در دمشق) پنجمین خلیفه اموی است. پدر او مروان یکم و مادرش عایشه بنت معاویه بن مغیره بود. او در دوران خلافت معاویه و در سن ۱۶ سالگی، به فرماندهی سپاه مدینه بر علیه بیزانس منصوب شد۔ او پس از پدرش، به خلافت منصوب شد و بیشتر قبایل عرب خلافت او را پذیرفتند۔ او به دنبال ایجاد اتحادی در قبایل عرب بود۔ او برای بازپس‌گیری عراق تلاش‌های بسیاری کرد۔ او با خوارج نیز نبردهایی را تدارک دید۔ او طولانی‌ترین دوره خلافت در میان امویان را داشته است.

عبدالملک بن مروان پیش از رسیدن به خلافت، ملازم مسجد بود و به دلیل کثرت حضورش در آنجا به «کبوتر مسجد» شهرت داشت. نقل شده است که هنگام دعوت به خلافت، مشغول تلاوت قرآن بود و با بستن آن گفت: «سلام علیک هذا فراق بینی وبینک». با این حال، گزارش شده است که او در دوران حکومت تغییر رویه داد و از فردی که از کشتن یک مورچه پرهیز داشت، به حاکمی تبدیل شد که گزارش‌های قتل و خون‌ریزی حجاج بن یوسف ثقفی تأثیری در او نداشت؛ چنان‌که گفته‌اند در پاسخ به پرسش زهری درباره شرب خمر، به نوشیدن خون نیز اعتراف کرد.

شیوه حکومت و کارگزاران

عبدالملک به بخل و خشونت شناخته می‌شد و کارگزاران او نیز همین سیاست را در پیش گرفته بودند. مهم‌ترین عاملان او عبارت بودند از: حجاج بن یوسف ثقفی در عراق، مهلب بن ابی‌صفره در خراسان، هشام بن اسماعیل در مدینه، عبدالله بن عبدالملک در مصر، موسی بن نصیر در مغرب، محمد بن یوسف در یمن و محمد بن مروان در جزیره. از اقدامات مهم او، ضرب سکه دینار در اسلام بود. همچنین در دوران او قیام توابین به رهبری سلیمان بن صرد و مسیب بن نجبه رخ داد.

از جمله اقدامات او در دوران خلافتش، قرار دادن عربی به عنوان زبان رسمی سراسر قلمروی تحت سلطه او و همینطور ضرب سکه‌های طلای اسلامی به جای سکه‌های بیزانسی بود. او بنای قبة الصخره در بیت‌المقدس را بنا نهاد.

مناظره و انتقاد از خلافت

در گزارشی آمده است که فردی نزد عبدالملک رفت و با پرسش‌های پیاپی، مشروعیت حکومت او را زیر سؤال برد. آن شخص با طرح این موارد که حکومت او بر اساس نص خدا یا پیامبر نیست، مورد اجماع مسلمانان قرار نگرفته، شورای انتخابی آن را برنگزیده و تنها با زور سلطه یافته است، او را به چالش کشید و پرسید چگونه با این اوصاف امیرالمؤمنین خوانده می‌شود. عبدالملک پس از ناتوانی در پاسخ، آن شخص را تهدید کرد و دستور اخراج او را داد. همچنین نقل شده که معاویه در حضور ابن‌عباس، عبدالملک را که در آن زمان کودکی بود و پیامی از پدرش مروان آورده بود، به نقل از پیامبر، پدر چهار حاکم جبار معرفی کرد.

درگذشت

عبدالملک بن مروان در ۱۴ شوال سال ۸۶ قمری در سن ۶۶ سالگی در شام درگذشت. مدت سلطنت او بیست و یک سال و یک ماه و نیم ذکر شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عبدالملک بن مروان». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
• Gibb, H. A. R (1986). "ABD AL-MALIK B. MARWAN". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 1 (2rd ed.). Leiden: E. J. Brill. p. 76.
• Group of writers (2006). "abd al-Malik ibn Marwan". Concise Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). USA: Encyclopædia Britannica.