غیبت کبری

اللهم عجل لولیک الفرج

غیبت کبری در عقاید شیعه نوعی زیست پنهان حجت بن الحسن است. می‌توان تعریف غیبت کبری را از این کلام جعفر صادق به دست آورد:«برای قائم، دو غیبت است: یکی از آن‌ها گوتاه مدت و دیگری دراز مدت. در غیبت نخست جز شیعیان مخصوص، از جایگاه او کسی خبر ندارد و در دیگری جز خدمتکاران ویژه آن حضرت، کسی از مکانش آگاه نیست.»

غیبت حجه ابن الحسن از باورهای شیعه دوازده‌امامی است که به زندگی مخفی حجه ابن الحسن، دوازدهمین امام شیعیان اشاره دارد.بنابر آموزه‌های شیعه، حجه ابن الحسن دو غیبت دارد: یکی غیبت صغرا که ۶۹ سال طول کشیده است و دیگری غیبت کبری که تا زمان ظهور آن حضرت ادامه خواهد داشت. به باور شیعیان، حجه ابن الحسن در دوران غیبت صغری از طریق افرادی با شیعیان در ارتباط بود که به آنها نواب اربعه می‌گویند. اما در دوران غیبت کبری ارتباط ظاهری ایشان با مردم قطع گردیده و شیعیان برای امور دینی باید به راویان حدیث و عالمان شیعه مراجعه کنند. البته در روایات شیعه حجه ابن الحسن در دوران غیبت به خورشید پشت ابر تشبیه شده است که همواره مردم از وجود او بهره می‌برند. درباره چرایی غیبت در روایات امامان شیعه نکاتی ذکر شده که از جمله آنها امتحان شیعیان است. عالمان شیعه برای تبیین مسأله غیبت، کتاب‌های متعددی نوشته‌اند که مشهورترین آنها کتاب غیبت نعمانی و کتاب غیبت شیخ طوسی است.

شیعیان در عصر غیبت کبری

بر اساس باورهای شیعی،‌ غیبت حجه ابن الحسن علیه حکمت، فلسفه خاص خود را دارد و یک مقصود الهی را دنبال می کند، و روشن است که خداوند، امت آن ولی غائب را مأمور به مسیری برخلاف فلسفه و هدف غیبت نفرموده است. پس راه همان است که قبل از غیبت بود. به بیان دیگر غیبت حضرت حجه ابن الحسن به معنای تعطیلی دین و دیانت و برداشته شدن تکلیف از دوش انسان و رهایی امت از قید بندگی و طاعت خداوند نیست. هر آنچه که دین متوجه انسان می داند در زمان غیبت هم وجود دارد. این مجموعه وظایف، زمانی دست یافتنی است که شیعیان از تمرکز در رفتار فردی خارج و به امور اجتماعی نیز اهمیت داده و به لوازم حیات اجتماعی پایبند گردند.

وظایف زنان در جامعه در عصر غیبت

وظایف فردی زن منتظر در جامعه منتظر

حال که زن منتظر در نگاه اول، انگیزه های لازم را برای کسب شناخت ضرورت و اهمیت حضور فعال به عنوان بانویی در خدمت تحقق انتظار دریافت، باید شناخت خویش را در رفتار صحیح و مورد انتظار حجت ابن الحسن انجام دهد.

خودسازی زن منتظر در جامعه منتظر

زن منتظر به سمت انسان کامل که نزدیک ترین حالت به پروردگار است حرکت می کند. امیال و غرایز را در مسیر رشد قرار می‌دهد و مسیر زندگی خویش را به سوی انتظار به حرکت در می‌آورد و از مرحله محب خدا بودن به مرحله محبوب خدا بودن می‌رسد. زن با ایمان با عفت و حجاب ضمن سلامت جامعه سعی می‌کند به درجه ای از تکامل برسد و با رعایت ایمان و عمل صالح به خودسازی خود می‌پردازد؛ زیرا ایمان باید همراه با عمل صالح باشد. نمایانگر این بیان، آیاتی که در آنها حدود ٤٩ بار «اللذین آمنوا» و «عملوا الصالحات» در قرآن همراه هم آمده که این ایمان همراه با باور و اعتقاد قلبی است. قرآن به زیبایی این مرحله را چنین توصیف می‌کند:«قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولکن قولوا أسلمنا و لما یدخل الإیمان فی قلوبکم و إن تطیعوا الله و رسوله لا یلتکم من أعمالکم شیئا ان الله غفور رحیم، (حجرات /١٤)؛آن اعراب بادیه نشین گفتند: ما ایمان آورده ایم، به آنان بگو: شما هنوز ایمان نیاورده اید، بلکه بگوئید: اسلام آورده ایم و هنوز ایمان در دل های شما وارد نشده است و اگر خدا و رسولش را اطاعت کنید، خداوند ذره ای از اعمال شما کم نمی‌کند. همانا خداوند آمرزنده مهربان است».

طباطبایی مفسر شیعه در کتاب المیزان آورده است:«کلمه ایمان به معنای اذعان و تصدیق و لوازم آن است... پس صرف اعتقاد، ایمان نیست مگر آنکه به لوازم آن چیزی که بدان معتقد شده ایم ملتزم شویم وآن را بپذیریم»،ایمان و عمل صالح بدون ولایت ائمه و بیزاری از دشمنان آنها محقق نخواهد شد. ابو بصیر بیان می‌کند:جعفر صادق روزی فرمودند: آیا به شما در مورد چیزی خبر ندهم که خداوند عملی از بندگان را بدون آن قبول نمی‌کند؟ گفتم: آری، فرمود: شهادت به یگانه بودن خدا و این که محمد بنده او و رسول اوست و اقرار بدان چه خدا به آن امر نموده است یعنی ولایت ما و بیزاری از دشمنان ما، و طمأنینه و تلاش و انتظار قائم را داشتن است.یکی دیگر از راه های پاک سازی درون خویشتن داری و تسلط بر نفس است. افرادی که بر مبنای اخلاق کار می کنند تذکر دهنده درونی دارند خطاهای خویش را می پذیرند و به فکر اصلاح خود و دیگران هستند، به اصولی معتقدند که شاید برای دیگران معقول نباشد، این تسلط به نفس بر شخص توانایی مقاومت در برابر طوفان های هیجانی را می دهد، خداوند متعال در این زمینه می فرماید:«قد أفلح من زکاها وقد خاب من دساها، (شمس /٩-١٠)؛هرکس نفس خویش را تزکیه کند به یقین رستگار شده واگر ناامید و محروم گردد آن کس که نفس خود را به گناه آلوده سازد».

جعفر صادق امام شیعیان امام ششم دوارده امامی در خصوص این موضوع چنین نظری دارد:«هرکه دوست دارد از یاران قائم باشد، پس باید انتظار کشد و در حالی که منتظر است، پارسایی و اخلاق نیک را در پیش گیرد. اگر (با چنین حالتی) از دنیا برود و بعد از مرگ او، قائم قیام کند، همانند اجر کسی را دارد که قائم را درک کند. پس (در کار و عمل) بکوشید و منتظر باشید؛ گوارایتان باد ای جماعت مشمول رحمت». به همین خاطر این نجوای حسن مجتبی وجود زن منتظر را فراگرفته و به آن عمل می‌کند که:«ای فرزند آدم! وقتی از شکم مادر به دنیا آمده ای در حال سپری کردن عمر خود هستی، پس از این سرمایه استفاده کنید چرا که مؤمن در تهیه زاد و توشه است و کافر در فکر لذت و بهره از این عالم،او می‌داند که همان گونه نوع تکلیف یک فرد عالم با یک بازاری ساده فرق دارد. پس تکلیف زن منتظر با زن عادی فرق دارد. بنابراین منتظرین واقعی همه اعمال و رفتار خویش را مطابق عمل معصومین قرار می‌دهد و حرکت در مسیر انسان کامل را انجام می‌دهد یعنی از هرگونه همکاری با ظلم و فساد اجتناب می کند؛ زیرا انتظار می رود الگوی نجابت و حیا و پاکی باشند و از آنان که خود را شیعه زهرا و امت محمد می دانند، حجاب و عفاف را رعایت کنند وگرنه رضای خدا و رسول و حجت ابن الحسن را نمی توانند کسب کنند.

زن منتظر در جامعه منتظر و معرفت و شناخت به امام

از جمله ویژگی های انسان میل فطری او به شناختن حقایق از واقعیت است تا حوادث خلقت را بررسی کند که این میل فطری دارای ابعاد گسترده همراه با سعادت و شقاوت است اینکه شناخت پیدا کنیم که هدف از آفرینش بندگی خداوند است. خداوند فرموده است:«ما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون، (ذاریات / ٥٦)؛ و جن و انس را نیافریدم مگر برای آنکه مرا عبادت کنند».و اساس بندگی شناخت خداوند است این معرفت زمانی به کمال می رسد که پیامبران به ویژه خاتم را بشناسی. در عالم یک خورشید وجود دارد که مظهر کمال الهی است که هر کسی به اندازه معرفت خویش بهره می برند. از این رو مهم ترین وظیفه ای که هر شیعه منتظری برعهده دارد شناخت وجود مقدس حجه ابن الحسن و حجت زمان خویش است چرا که او در روی زمین برای هدایت انسان ها از مهمترین وظایف مؤمنان محسوب می شود، به همین دلیل در حدیث آمده است که:«من مات لا یعرف إمامه مات میتۀ جاهلیۀ؛ هرکس بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است».مؤلف کتاب مکیال المکارم فرموده است: شناخت حجه ابن الحسن جز به دو امر حاصل نمی گردد: اول شناختن حجه ابن الحسن به نام و نسب، دوم شناخت صفات و خصائص او و تحصیل این شناخت از اهم واجبات است. نشاط حقیقی هر کس به انس با خداست و حجت خدا راهی است تا انسان به آن انس برسد و باعث تأسی به حجه ابن الحسن می‌شود. علی بن ابی ظالب در این باره فرمودند:«رجال مؤمنون عرفات الله حق معرفته و هم معرفته و هم أنصار المهدی فی آخر الزمان؛ مردان مومنی که خدا را در کمال شایستگی شناخته اند و ایشان یاوران مهدی آخر زمان اند».

یک زن به منزله یک فرد مسلمان و انسانی که در تربیت و ساختن انسان های با معرفت، مؤثر است. باید فاطمه زهرا را الگوی خود قرار دهد؛ چرا که بالاترین و بهترین زن نمونه است که تمام زن ها و مسلمانان از او درس می‌گیرند. پیامبر اکرم فرمودند:«یا علی أعجب الناس إیمانا وأعظمهم یقینا قوم یکونون فی آخر الزمان لم یلحقوا النبی وحجب عنهم الحجۀ فآمنوا بسواد علی بیا ض، ای علی! ایمان آن مردمی شگفت آورتر و یقینشان باعظمت تر است که در آخر زمان خواهند بود. پیامبر را ندیده اند و حجت هم از آنان در پرده [ی غیبت] است و با این حال، به سیاهی ای که بر روی سفیدی است [یعنی قرآن]، ایمان می آورند».انسان فطرتا کمال جو و در پی یافتن فرد اکمل می باشد معرفت در پی شناخت از محبوب است، خداوند حجتی است برای ما و در سر راه زندگیمان، همان طور که جد گرامی اش فرموده است:«المهدی طاووس اهل الجنۀ؛ مهدی طاووس اهل بهشت است». عدم شناخت حجه ابن الحسن کفر و نفاق و گمراهی است برای شخصی که معرفت الهی صورت گرفته، ولی در پذیرفتن آن کوتاهی کرده است؛ زیرا همه فضیلت ها و ارزش ها در بندگی خدای متعال و محبت امام و ملتزم شدن به آن برمی گردد.

٣-١. زن منتظر در جامعه منتظر و تربیت نسل منتظر

خانواده بهترین محیط برای بروز استعداد زن است، زیرا با توجه به نقش بی بدیل انسان سازی زن که متناسب با قوای جسمی و روحی او در محیط خانواده، مناسب ترین گزینه در بنیان اجتماع است . بنابراین اگر ولایت مداری به ولی خدا از مهم ترین ارزش یک فرد است، پس خانواده متولی انتقال آن است، همان رسالتی که در جهان هستی، خالق انسان ها قرار داده شده، معمار انقلاب، حضرت امام خمینی نیز آن را چنین بیان نموده که:«همان طور که قرآن انسان ساز می‌باشد، زن نیز انسان ساز است»، همچنین بزرگ بانوی اسلام فاطمه زهرا فرموده است:«آن گاه که زن در منزل به امور خانه و تربیت فرزند مشغول است به خدا نزدیک تر می‌شود»،زنان شیعه با بهره گیری از آموزه های دینی، آن را به فرزندان منتقل کرده اند، اما در عصر جدید تربیت انسان دیندار از اهمیت بالایی برخوردار است. مادران منتظر باید بدانند یکی از مسئولیت ها تلاش برای تربیت یک نسل ولایی است. چرا که تمامی ارزش دینی، اخلاقی، ملی وغیره در درون خانواده است که شکل میگیرد، و به جامعه منتقل می‌شود. زیرا ولایتمداری از جمله ارزش ها یی است، که دشمن متوجه آن می‌شود. او از طریق خانواده وارد میشود که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردد.

از این رو رسول گرامی اسلام به والدین سفارش کردند:«أدبوا أولادکم علی ثلاث خصال: حب نبیکم، و حب أهل بیته، و قراءة القرآن؛ فرزندان خود را بر سه خصلت تربیت کنید: دوست داشتن پیامبرتان، دوست داشتن اهل بیت او و خواندن قرآن».پس زنان باید این مقام را به منزله یک رسالت الهی که خداوند بر دوش آنها قرار داده است، حفظ کنند و از خداوند در انجام چنین مسئولیت خطیری، یاری بخواهند، با تربیت نسل منتظر زمینه برای ظهور آماده و بر نیروهای توانمند بیفزایند و خود در زمره یاران مهدی در زمان غیبت و رزمندگان راه او باشد. و یاد احجه ابن الحسن را در محیط خانه زنده نگاه دارد که از کودکی خو بگیرند و رابطه قلبی برقرار نماید و حضور حضرت صاحب را در منزل از کودکی احساس نمایند.بر اساس روایت پیامبر اکرم می‌فرمایند:«کلکم راع فمسؤول عن رعیته، و الرجل راع علی أهل بیته و هو مسؤول عنهم و المرأة راعیة علی بیت بعلها و ولده و هی مسؤولة عنهم، هر یک از شما که [به گونه ای] سرپرست است، در باره زیردستش بازخواست می شود. مرد، سرپرست خانواده خویش است و در باره آنها از او بازخواست می شود. زن نیز سرپرست خانه شوهر خود و فرزندان اوست و در باره آنها از او سؤال خواهد شد». زن مسلمان در مقام انتظار با پرداختن به خانواده و تربیت فرزندان مؤثرترین نقش اجتماعی را دارد که با ارائه الگوی برتر از یک زن کامل، هدایتگر سایر زنان گردد، تا دنیا شاهد قدرت عظیم فرهنگی و دینی زنان باشد. بدانند همچنان که زنانی در سقوط پرچمدار هبوط نفس انسانی اند، در معنویت نیز بانوانی مؤمن و با استقامت پاسداری از دین را به عهده داشته و با پرورش فرزندانی که یاور انقلاب مهدوی اند، زمینه را برای تحولی بزرگ فراهم می آورند. زن منتظر با خودسازی و تهذیب نفس به ترتیب فرزندان خود با فرهنگ انتظار به آنان، آگاهی های لازم را در خصوص انتظار و ظهور حجه ابن الحسن را به ایشان می آموزد تا یاورانی پاک و شجاع برای یاری حجه ابن الحسن بپروراند.

وظایف اجتماعی زن منتظر در جامعه منتظر

زنان با توجه به مواهب طبیعی خود، باید در جهت سرشت خاص خود تلاش کنند و در راه تکامل بشر به نقش خود که بزرگ تر از نقش مردان است، اهمیت دهند و بی تفاوت از کنار آن نگذرند. زنان به منزلۀ جزئی از اجتماع، باید علاوه بر نقش فردی، به نقش اجتماعی خود نیز توجه داشته باشند و خود را از اجتماع بر کنار ندانند و به صورت دائمی در این عرصه فعالیت کنند، چرا که دین برای انسان، هویت جمعی است و در این رابطه، قرآن یک سلسله وظایف جمعی را مطرح کرده است:«إنما المؤمنون الذین آمنوا بالله ورسوله وإذا کانوا معه علی أمر جامع لم یذهبوا حتی یستأذنوه»جز این نیست که مؤمنان کسانیاند که به خدا و پیامبرش گرویده اند و هنگامی که با او بر سر کاری اجتماع کرده اند، تا از وی کسب اجازه نکنند، نمی‌روند».

زن منتظر در جامعه منتظر و امر به معروف ونهی از منکر

یکی از ساز و کارهای مهم برای کاهش ناهنجاری ها در عصر غیبت امر به معروف ونهی از منکر است، منتظر واقعی همواره به این فرضیه مهم اهمیت داده، موجب زنده نگه داشتن ارزش ها و هنجارهای دینی در جامعه می شود. پیامبر اکرم در حدیثی یکی از وظایف منتظران را اقتدا به آن حضرت بیان کرده، فرموده اند:« طوبی لمن ادرک قائم اهل بیتی و هو مقتد به قبل قیامه،خوشا به حال کسی که زمان حجه ابن الحسن را درک کند، در حالی که از اقتدا کنندگان به آن حجه ابن الحسن باشد قبل از قیام». زن منتظر نمی تواند در قبال جور حاکم ساکت بماند، در طول تاریخ زنان شجاعی بودند که در مقابل ظلم ایستادگی کردند، و حاکم را امر به معروف و نهی از منکر کردند که شاخص ترین نمونه آن فاطمه زهرا است که در مقابل حاکم خود ایستاد و در نهایت او را به ذلت کشاند. و زینب کبری حتی در حالت اسارت از رسالت کوتاهی نکرد و حاکم زمان خود را رسوا کرد، براساس آیه «ولتکن منکم أمۀ یدعون إلی الخیر ویأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر وأولئک هم المفلحون،؛ در میان شما گروهی هستند که به نیکی فرمان دهند وبه کار شایسته هدایت کنند و آنان رستگارانند».همچون سدی مستحکم که در مقابل پلیدی بایستد، افراد امت باید دعوت کننده به خیر باشند و مذهب ما اعیان است یعنی اگر ممکن باشد امر به معروف ونهی از منکر کند زیرا از کارهایی است در دین معین شده است.

انجام این فریضه باعث محکم شدن و تعادل در اجتماع می‌شود زیرا ناهنجاری جامعه را به خطر میاندازد و موجب نابودی می‌شود زیرا دشمنان در تلاش تخریب فرهنگ مهدویت هستند و باید زنان از روی بصیرت و آگاهی همچون سربازی جان فدا، از مهدویت دفاع کنند خداوند متعال در قرآن در سوره اعراف به زیبایی بیان می فرماید:«و اسألهم عن القریۀ التی کانت حاضرة البحر إذ یعدون فی السبت إذ تأتیهم حیتانهم یوم سبتهم شرعا و یوم لا یسبتون لا تأتیهم کذالک نبلوهم بما کانوا یفسقون. و إذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلکهم أو معذبهم عذابا شدیدا قالوا معذرة إلی ربکم و لعلهم یتقون. فلما نسوا ما ذکروا به أنجینا الذین ینهون عن السوء و أخذنا الذین ظلموا بعذاب بئیس بما کانوا یفسقون. فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم کونوا قردة خاسئین،و (ای پیامبر!) از آنان درباره ی (مردم) آن آبادی که کنار دریا بود سؤال کن! آنگاه که (به قانون،) در روز شنبه تجاوز میکردند، هنگامی که روز تعطیل (شنبه)، ماهیها (به روی آب در) کناره های دریا نزد آنان میآمدند، و(لی) روزی که تعطیل نبودند، ماهیان آشکار نمیشدند. ما این گونه آنان را به خاطر تجاوز و فسقشان آزمایش می‌کردیم؛ و (به یاد آور) زمانی که گروهی از آنان (بنیاسرائیل، به گروه دیگر که نهی از منکر میکردند) گفتند: چرا شما قومی را موعظه می‌کنید که خدا هلاک کننده ی ایشان است، یا عذاب کننده ی آنان بر عذابی سخت است ؟ گفتند: برای آن که عذری باشد نزد پروردگارتان و شاید آنها نیز تقوا پیشه کنند؛ پس چون تذکری را که به آنان داده شده بود فراموش کردند، کسانی را که نهی از منکر میکردند نجات دادیم و ستمگران را به سزای نافرمانی که همواره انجام میدادند، به عذابی سخت گرفتیم؛ پس چون از آنچه نهی شده بودند تجاوز کردند، به آنان گفتیم: به شکل میمون های طرد شده درآیید». بعضی از مردم قوم بنی اسرائیل، روستای ساحلی که از صید کردن در روز شنبه منع شده بودن، نهی از منکر نکرده بودند سکوت کردند و حتی کسانی هم که حرف می زدند اعتراض کردند و این سبب نابودی شد.زنان نقش ویژه ایی در این آموزه ها دارند و به همین خاطر باید به آن جهت کاربردی بدهند زیرا علاوه بر اینکه جامعه را از آسیب انحرافات حفظ میکنند بلکه زمینه ظهور را فراهم و اینکه هر بنده ایی که به هر میزان در مسیر امر به معروف ونهی از منکر تلاش کند می تواند درجه ای از درجات بی پایان تخلق به اخلاق الله کسب نماید.علاوه بر این در عصر کنونی، که هر روز شاهد زنانی بدحجاب با قیافه ای غربی زده که آگاهانه یا از روی نادانی به ترویج و اشاعه فرهنگ مبتذل بیگانه می پردازند و در ملأ عام ظاهر گشته و جوانان را به سوی پرتگاه های سقوط می کشانند، زنان مؤمن منتظر با پرداختن به امر معروف و نهی از منکر از فساد جامعه جلوگیری نمایند.

زن منتظر در جامعه منتظر و حضور آگاهانه در اجتماع

یکی از مهم ترین وظایف، آمادگی دائمی و راستین است. از اموری که باعث رغبت همه می‌شود معرفت اجتماعی و دائمی بودن در عرصه ظهور که ابعاد مختلفی دارد: ازجمله پارسایی، آمادگی نظامی، فکری و فرهنگی اما آنچه مورد نظر است این حضور باید در تمام ابعاد باشد و همه زنان باید یکدیگر را یاری کنند که در این زمینه قرآن می فرماید:«یا أیها الذین آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا واتقوا الله لعلکم تفلحون؛ ای کسانی که إیمان آورده اید صبر کنید ویکدیگر را به صبر وادارید و خدا ترسی را پیشه سازید باشد که رستگار شوید». محمد بن ابراهیم نعمانی بیان می‌کند: خبرمان داد علی بن احمد (نیدیحی) از عبید [الله] بن موسی (علوی عباسی) از هارون بن مسلم، از قاسم بن عروه، از برید بن معاویه ی عجلی، از حضرت ابو جعفر محمد بن علی باقر در باره فرموده ی خداوند:«ای کسانی که ایمان آورده اید صبر کنید ویکدیگر را به صبر وادارید و بپیوندید»، فرمود: «بر ادای فرایض صبر کنید وبا دشمنتان پایداری کنید و به امامتان بپیوندید»،محمد باقر در رابطه با این آیه فرمود:«إصبروا علی أداء الفرائض و صابروا عدوکم و رابطوا إمامکم المنتظر؛ برانجام واجبات شکیبایی کنید و برابر دشمنان یک دیگر را کمک کنید و برای یاری پیشوایان منتظر همواره آمادگی خود را حفظ کنید». شیعیان به صورت عملی آمادگی داشته باشند در زنده نگهداشتن اعتقاد به انتظار و تلاش برای ظهور، که در زیارت چنین آمده:«و نصرتی لکم معدة، (شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، زیارت اربعین)؛ همیشه آماده یاری شما هستیم».روح الله خمینی در خصوص آماده باش همیشگی و همه جانبه می فرماید:«ما باید خودمان را برای ظهور آماده کنیم برای اینکه اگر موفق به زیارت شدیم روسفید باشیم به همین خاطر تمام دستگاه ها و مردم باید حضور دائمی و آمادگی داشته باشد.

در آیات قرآن مومنین راستین را افرادی می داند که علاوه بر اعتقاد به خدا و رسول، در امور اجتماعی شرکت کنند و بدون اجازه از رهبر از حضور در اجتماع خودداری نمی‌کنند. نشانگر آن بیان (الذین آمنوا) همه را شامل می گردد اعم از زن و مرد را در بر می گیرد و زنان نقش اساسی دارند که بر حضور دائمی آنان تأکید می‌کند، خداوند در قرآن می فرماید:«یا أیها الذین آمنوا لا یحل لکم أن ترثوا النساء کرها و لا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتیتموهن إلا أن یأتین بفاحشۀ مبینۀ و عاشروهن بالمعروف فإن کرهتموهن فعسی أن تکرهوا شیئا و یجعل الله فیه خیرا کثیر؛ای کسانی که ایمان آورده اید! برای شما حلال نیست که زنان را به اکراه به ارث برید و بر آنان سخت نگیرید تا بعضی از آنچه را به آنان بخشیده اید، خود ببرید، مگر آنکه مرتکب فحشاء آشکار شوند و با آنان به نیکویی رفتار کنید و اگر از همسرانتان خوشتان نیامد چه بسا شما چیزی را خوش نداشته باشید، ولی خداوند، خیر فراوان در آن قرار داده باشد». برخی از مفسرین این آیه را نیز دلیل برجواز حضور زن در اجتماع دانسته اند. در این بخش قرآن می فرماید: با زنها معاشرت نیک داشته باشید و زن را همچون مرد بدانید و اگر خوشایندتان نیست که آنها در مجامع تان شرکت کنند این کار ناخوشایند را بکنید چرا که ممکن است خیر فراوانی در آن باشد.

به نمونه هایی از زنان که حضورشان در اجتماع به صورت عفیف و با حیاء مؤثر بوده است از جمله:جریان حضور سوده در بارگاه معاویه نیزاز اهمیت این حضور قاعده مند زن در اجتماع می باشد. او دختر عماربن اسک همدانی بعد از رحلت علی بن ابیطالب، به عزم شکایت به دربار امویان رفت و با معاویه سخن گفت. وقتی معاویه این بانو را شناخت گفت تو همان نیستی که در تشجیع برادرانت در جنگی که علی بن ابیطالب بر علیه امویان داشت شعر انشا می کردی و آنها را تحریک می کردی سوده گفت:دع عنک تذکار ما قد نسی مات الرأس؛ یعنی گذشته ها را رها کن. آنکه رهبر این گروه بود رحلت کرده است و اثری دیگر از آنها نیست. معاویه گفت که جریان برادرت یک جریان کوچکی نبود او جزء سلحشوران نام آور جنگ علوی بود و تو باید از راه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی شکل فعالیت کنی، در این صورت زنان در سرشت خاص خود بکوشند و در تکامل بشر به نقش خود بی تفاوت نگذرند و خود را از اجتماع برکنار نداند بلکه به صورت حضور دائمی آماده باش همیشگی به تلاش ادامه دهند.