گوهرشادبانو: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
[[پرونده:Herat Goharshad tomb.jpg|بندانگشتی|آرامگاه گوهرشاد در هرات افغانستان]] | [[پرونده:Herat Goharshad tomb.jpg|بندانگشتی|آرامگاه گوهرشاد در هرات افغانستان]] | ||
گوهرشاد در نهم [[رمضان]] ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و [[مسجد گوهرشاد]] هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|صفحه=۱۰۳}}</ref> | گوهرشاد در نهم [[رمضان]] ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و [[مسجد گوهرشاد]] هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|صفحه=۱۰۳}}</ref> | ||
{{Navbox | |||
|name = مشاهیر خراسان | |||
|title = مشاهیر [[خراسان]] | |||
|state = {{{state|autocollapse}}} | |||
|listclass = hlist | |||
| | |||
| image =[[File:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Avicenna).jpg|80px]]|frameless | |||
|group1 = دانشمندان | |||
|list1 = | |||
* [[ابن سینا|ابوعلی سینا]] | |||
* [[ابوریحان بیرونی]] | |||
* [[جابر بن حیان]] | |||
* [[خواجه نصیرالدین طوسی]] | |||
* [[محمد بن موسی خوارزمی]] | |||
* [[خیام|عمر خیام نیشابوری]] | |||
* [[ابوالوفا محمد بوزجانی]] | |||
* [[علی بن محمد سمرقندی]] | |||
* [[مولانا عبدالعلی بیرجندی]] | |||
* [[ابوجعفر خازن خراسانی]] | |||
* [[ابومحمود حامدبن خضر خجندی]] | |||
* [[ابوالحسن علی بن احمد نسوی]] | |||
* [[ابن کثیر فرغانی]] | |||
* [[شرفالدین طوسی]] | |||
* [[ابوسعید سجزی]] | |||
* [[ابومعشر بلخی]] | |||
* [[ابوزید بلخی]] | |||
* [[حبش حاسب]] | |||
* [[خازنی]] | |||
|group2 = فلاسفه | |||
|list2 = | |||
* [[ابوحامد محمد غزالی]] | |||
* [[ابوالحسن محمد عامری]] | |||
* [[ابن سینا|ابوعلی سینا]] | |||
* [[فارابی|ابونصر فارابی]] | |||
* [[ناصرخسرو]] | |||
* [[محمد بکتاش]] | |||
* [[عبدالکریم قشیری]] | |||
* [[ابوسلیمان سجستانی]] | |||
* [[محمد بن عبدالکریم شهرستانی]] | |||
|group3 = علمای اسلامی | |||
|list3 = | |||
* [[فخر رازی]] | |||
* [[شیخ طوسی]] | |||
* [[تفتازانی]] | |||
* [[عمر نسفی]] | |||
* [[محمد بخاری]] | |||
* [[جارالله زمخشری]] | |||
* [[احمد بن حسین بیهقی]] | |||
* [[امامالحرمین جوینی]] | |||
* [[خواجه عبدالله انصاری]] | |||
* [[ابوداوود سلیمان]] | |||
* [[ابوحنیفه نعمان بن ثابت]] | |||
* [[حسین بن مسعود بغوی]] | |||
* [[برهانالدین مرغینانی]] | |||
* [[عبدالکریم قشیری]] | |||
* [[ابو منصور ماتریدی]] | |||
* [[احمد بن شعیب نسائی]] | |||
* [[ابوعیسی محمد ترمذی]] | |||
* [[مسلم بن حجاج نیشابوری]] | |||
* [[ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] | |||
|group4 = شاعران و عارفان | |||
|list4 = | |||
* [[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی]] | |||
* [[جامی|عبدالرحمن جامی]] | |||
* [[ابوسعید ابوالخیر]] | |||
* [[عطار نیشابوری]] | |||
* [[کمالالدین بهزاد]] | |||
* [[دقیقی|دقیقی توسی]] | |||
* [[رابعه بلخی]] | |||
* [[رودکی]] | |||
* [[مولوی]] | |||
* [[سنایی]] | |||
* [[احمد جام]] | |||
* [[عزالدین حسناوغلو اسفراینی]] | |||
* [[امیر شاهی]] | |||
* [[حسین واعظ کاشفی]] | |||
* [[ابن یمین]] | |||
|group5 = تاریخدانان{{سخ}}چهرههای سیاسی | |||
|list5 = | |||
* [[ابوالفضل بیهقی]] | |||
* [[ابومسلم خراسانی]] | |||
* [[علیشیر نوایی]] | |||
* [[عطاملک جوینی]] | |||
* [[عمیدالملک کندری]] | |||
* [[حسن جوری]] | |||
* [[محمد عوفی]] | |||
* [[ابوعلی بلعمی]] | |||
* [[گوهرشادبیگم]] | |||
* [[ابن خردادبه]] | |||
* [[طاهر بن حسین]] | |||
* [[خالد بن برمک]] | |||
* [[یحیی برمکی]] | |||
* [[گردیزی]] | |||
* [[خواجه نظامالملک طوسی|نظامالملک]] | |||
* [[احمد بن نظامالملک]] | |||
* [[شهابالدین زیدری نسوی|شهابالدین محمد نسوی]] | |||
|below='''[[درگاه:خراسان|درگاه خراسان]]''' – {{Main other| | |||
[[:رده:اهالی خراسان]] | |||
}}}} | |||
نسخهٔ ۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۲
گوهرشاد بیگم معروف به گوهرشاد آغا و مهد علیا، زنی بسیار نیکوکار، ادبدوست، هنرپرور، خردمند، ثروتمند و از زنان اشرافی سیاستمدار و ترک تبار در دوره تیموریان است.
زندگی
گوهرشاد دختر غیاث الدینترخان است. ترخان مرادف عنوان آقاجی است که در دستگاه سلاطین و امرای ماوراءالنهر و خراسان، منصب خاصی بوده که صاحب آن منصب، واسطهای بوده بین سلاطین و رعیت و به علت آن حشمت و نفوذی که داشته، بدون واسطه و بدون رعایت نوبت و رخصت، نزد سلطان میرفتند. و طبق آنچه از فحوای تاریخ بیهقی وراحةالصدور به دست میآید، سمت حاجب و پرده بردار داشته و در دوره مغول غالبا برای متصدی عنوان آغاجی، واژه ترخان به کار میرفته که منظور از آن همان امیری است که بی واسطه و بدون رعایت نوبت در درگاه سلطان تردد میکند. در دوره مغول ترخان دارای مزیت معافبودن از پرداخت تمام یا قسمتی از عوارض دیوانی است. کمکم ترخانی لقب گوهرشاد گردید.[۱]
پدر گوهرشاد امیرغیاثالدینخان بود که یکی از امرای عهد تیموری بوده و در جنگهای بزرگی شرکت داشته است. مادر وی بانو خانزاده بیگم است که در ماه رجب در سال ۸۱۴ قمری در مشهد وفات یافت و در حرم علی ابن موسی الرضا دفن شده است.[۱]
گوهرشاد با شاهرخ، فرزند امیر تیمور گورگانی ازدواج کرد و از او صاحب دو پسر به نامهای میرزا ابراهیم معروف به ابراهیم سلطان و میرزا بایسنقر شد. همسر او پس از ۴۳ سال سلطنت در سال ۸۵۰ در شهر ری در گذشت و جنازهاش را به هرات منتقل و در مدرسه گوهرشاد آغا دفن کردند.[۲]
فعالیتها
زبان فارسی و فرهنگ ایرانی با حمایت گوهرشاد به عنصر اصلی در دبار تیموریان ارتقاء یافت . او و همسرش با حمایت بی دریغ خود از هنر و جذب هنرمندان، معماران، فیلسوفان و شاعران به دربار خود، نوعی رنسانس فرهنگی به وجود آوردند.
آثار
مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران از آثار و بناهای خیریه با اهمیتی است که توسط گوهرشاد بنا شده است. و از شاهکارهای هنر معماری و کاشیکاری قرن نهم هجری به شمار میروند. از دیگر آثار ارزنده او دو رواق «دارالحفاظ» و «دارالسیاده» در حرم علی ابن موسی الرضا است. معمار این دو رواق و دو مسجدی که در هرات و مشهد بنا کرد،(در یادداشت بیار:هر دو به نام مسجد گوهرشاد شهرت یافته) قوامالدین شیرازی بود.[۳]
مرگ
گوهرشاد در نهم رمضان ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و مسجد گوهرشاد هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است.[۴]
.jpg)