فروغ‌الدوله

فروغ‌الدوله (۱۲۷۹–۱۳۳۵ق) از دختران ناصرالدین‌شاه قاجار و از زنان درباری فعال در دوره مشروطیت بود. او در جریان رویدادهای سیاسی و اجتماعی عصر خود، به‌ویژه در نهضت مشروطه، نقش داشت و از طریق مکاتبات، فعالیت‌های اجتماعی و حضور در محافل سیاسی شناخته می‌شود.

زندگی

فروغ‌الدوله با نام اصلی توران آغا، هشتمین دختر ناصرالدین‌شاه بود که در سال ۱۲۷۹ قمری از خازن‌الدوله، یکی از همسران صیغه‌ای شاه، متولد شد. او با فخرالدوله، دختر دیگر ناصرالدین‌شاه، از یک مادر بود و پس از درگذشت زودهنگام مادرشان، تحت سرپرستی تاج‌الدوله پرورش یافت. فروغ‌الدوله در مکاتبات خود با همسرش علی‌خان ظهیرالدوله، از امضای «ملکه ایران» استفاده می‌کرد.

ازدواج

فروغ‌الدوله در سال ۱۲۹۷ قمری با علی‌خان دولو قاجار، مشهور به ظهیرالدوله، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چند فرزند بود که از جمله آنان می‌توان به فروغ‌الملوک و ملک‌الملوک اشاره کرد.

در مشروطیت

در جریان نهضت مشروطه، خانه فروغ‌الدوله در تهران به دستور محمدعلی‌شاه غارت شد و اموال او به تاراج رفت. او همچنین در تلاش برای آزادی همسرش و دیگر مشروطه‌خواهان نقش داشت.

درگذشت

او در رمضان ۱۳۳۵ قمری درگذشت.

ویژگی‌ها

فروغ‌الدوله دارای سواد ادبی بود و شعر می‌سرود و نمونه‌هایی از اشعار و دستخط‌های او برجای مانده است. برخی منابع به استفاده او از تخلص «صفا» اشاره کرده‌اند.

نامه‌ها

نامه‌های برجای‌مانده از فروغ‌الدوله شامل مکاتبات او با شاهان قاجار، همسرش ظهیرالدوله و پیشکارش حاجی‌خان است که بخش مهمی از اطلاعات مربوط به زندگی اجتماعی و سیاسی او را در بر می‌گیرد. این نامه‌ها توسط ایرج افشار منتشر شده‌اند.