نصرت امین

بانو امین نصرت امین
اطلاعات شخصی
زاده	اصفهان
درگذشته	۱۳۶۲ ه.ش
محل دفن	اصفهان
محل اقامت	اصفهان‌ف قم
آثار معروف	اربعین الهاشمیة جامع الشتّات معاد یا آخرین سیر بشر مخزن العرفان
تحصیلات	اصفهان، قم
استادان	سید ابوالقاسم دهکردی میرزا علی اصغر شریف میرزا علی آقا شیرازی ابوالقسم زفره‌ای حسین نظام الدین کچویی میر سید علی نجف‌آبادی

نصرت بیگم امین (۱۲۷۴–۱۳۶۲ هـ.ش)، معروف به بانو مجتهده امین و ملقب به بانوی ایرانی، از عالمان، مفسران و عارفان شیعه در سده چهاردهم هجری است. وی موفق به دریافت اجازه اجتهاد و روایت از سوی مشاهیر فقه شیعه شد. امین علاوه بر تألیف آثار متعدد در حوزه‌های تفسیر، فقه و اخلاق، به فعالیت‌های اجتماعی و آموزشی نظیر تأسیس مدرسه و دبیرستان برای زنان پرداخت.

پیشینه خانوادگی

نام اصلی وی نصرت بیگم امین است که به اختصار بانو امین خطاب می‌شد. نسب او با سی واسطه به علی می‌رسد و از سادات اهل اصفهان به شمار می‌رود. وی در سال ۱۲۷۴ شمسی در اصفهان متولد شد. پدرش محمدعلی امین التجار اصفهانی، فرزند حسن و نوه معصوم حسینی خاتون آبادی است. مادرش از خاندان جنابی‌ها است. دودمان مادر این کودک، از علما و شاعران و هنرمندان اصفهانی در عهد صفویه بودند. پس از سه فرزند پسر، به عنوان تنها دختر خانواده متولد شد.

دوران کودکی و ازدواج

مادرش او را برای آموزش قرآن و فراگیری خواندن و نوشتن به مکتب‌خانه‌ی «خدیجه بیگم» فرستاد، در حالی که فضای حاکم بر آن ایام به گونه‌ای بود که کمتر خانواده‌ای به خود اجازه می‌داد دخترش را برای کسب دانش به مکتب یا مدرسه بفرستد، و چه بسیار والدینی که آموزش و آشنایی با خط و نوشتن را برای دختران خود جایز نمی‌دانستند. بر این اساس وی از چهار سالگی آموزش قرآن و خواندن و نوشتن را در مکتب‌خانه آغاز کرد. بانو امین به تحصیل ادامه داد تا اینکه در ۱۳ سالگی در میان خواستگاران زیادی که داشت، پسر عمویش، میرزا آقا، ملقب به «معین التجار» را برگزیدند و مقدمات ازدواج او فراهم گردید. در تمام مدتی که در خانه پدر و مادر به سر می‌برد، پدر و مادر مراقب او بوده و در تربیت صحیح او همت می‌گماشتند. از این پس بانو امین به خانه داری و تربیت فرزندان مشغول شد، اما این امر نیز نتوانست مانع ادامه‌ی تحصیل و مطالعه و تحقیق در معارف اسلامی شود. وی صاحب هشت فرزند شد. از هشت فرزند، تنها یک فرزند پسر از وی باقی ماند و بقیه در سنین پایین درگذشتند. خود بانو امین این واقعه را ابتلا و آزمایش الهی تعبیر می‌کرد.

سیر تحصیلات و مدارج علمی

وی علوم گوناگون را در منزل و نزد اساتیدی که به منزل ایشان می‌آمدند، فرا گرفت و با یادگیری علوم قرآنی، تا سن چهل سالگی به مدارج علمی دست یافت. بانو امین پس از آن‌که صرف، نحو، بلاغت، تفسیر، حدیث، فقه، اصول و فلسفه را آموخت، به مطالعات خود در سطوح عالی ادامه داد تا به درجه‌ی اجتهاد رسید. جدیت وی در امر تحصیل، به حدی بود که می‌فرمود: «هیچ چیز نمی‌تواند کلاس درس را تعطیل کند، حتی مرگ فرزند.» یکی از استادانش، علی نجف آبادی، نقل کرده است: «روزی شنیدم فرزند ایشان فوت شده است، فکر کردم خانم دیگر درس را تعطیل خواهد کرد، ولی برعکس، دو روز بعد کسی را به سراغم فرستاد که برای تدریس به منزل ایشان بروم و من از علاقه ایشان به درس و تحصیل، سخت تعجب کردم.» از ۴۰ سالگی تا پایان عمر، بیش از ۵۵ سال به تألیف کتاب، تدریس، پاسخ به پرسش‌های دینی و ارشاد پرداخت. وی در مقام مبلغ، مدرس، مفسر، مؤلف و واعظ‌، در جمع زنان ظاهر می‌شد و مبانی دینی را به آن‌ها منتقل می‌کرد تا جایی که خود به تأسیس حوزه و مدرسه‌ای پرداخت و در آن به پرورش شاگردانی از میان زنان طلبه، مشغول شد.او در سال ۱۳۴۴ ه.ش با سرمایه شخصی، مکتبی به نام فاطمه و یک دبیرستان دخترانه تأسیس کرد و در آن به پرورش دختران مسلمان بر اساس تعالیم دینی پرداخت.

جایگاه علمی و تعامل با علما

در حدود چهل سالگی مورد آزمون عبدالکریم حائری یزدی موسس حوزه علمیه قم و محمد کاظم شیرازی قرار گرفت و به دریافت اجازه اجتهاد نائل آمد. وی از میرزا آقا اصطهبانی و محمد رضا ابوالمجد نجفی اصفهانی نیز اجازه روایی و اجتهاد دریافت کرد. شهاب الدین مرعشی نجفی، از خانم امین درخواست اجازه‌ی روایت نمود و ایشان در قسمتی از این اجازه که به تاریخ اول محرم الحرام ۱۳۵۸ ق، برایشان نوشت چنین آورده است: «پس از استخاره، به ایشان اجازه دادم که روایت کند از من، هرچه را که روایتش برای من صحیح است از کتب تفسیر و ادعیه و حدیث و فقه و غیر این‌ها که از تألیفات شیعه آنچه اصحاب از غیر شیعه روایت کرده‌اند، به جمیع طرقی که معلوم و در خود مضبوط است.» وی در مقام تنها بانوی مجتهده‌ی عصر خود قرار گرفت و علما و افراد چندی از نقاط دور و نزدیک برای ملاقات و گفتگو نزد ایشان می‌آمدند. نمونه‌های بارز آن تشریف فرمایی مفسّر بزرگ قرآن، محمّد حسین طباطبایی و محمد تقی جعفری و عبدالحسین امینی صاحب کتاب الغدیر و بزرگان دیگری بود که با ایشان به مذاکره نشستند و گاهی به وسیله‌ی نامه با ایشان مکاتبه داشتند.

درگذشت

مدفن بانو امین در شهر اصفهان

نصرت امین در ۲۳ خرداد ۱۳۶۲ ه.ش، برابر با آخر شعبان ۱۴۰۳ ه.ق، در ۹۷ سالگی در اصفهان درگذشت و در همان شهر دفن شد.

آثار

از آثار نصرت امین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تفسیر قرآن کریم در پانزده جلد
• اربعین الهاشمیه (عربی)
• جامع الشتات (عربی)
• معاد یا آخرین سیر بشر
• تفسیر مخزن العرفان
• روش خوشبختی و توصیه به خواهران ایمانی
• سیر و سلوک در روش اولیاء

ویژگی‌های اخلاقی

نصرت امین تعادل میان وظایف خانوادگی و علمی را حفظ می‌کرد. در منابع گزارش شده است که وی تعادل میان وظایف خانوادگی و علمی را حفظ می‌کرد. او هنگام سفرهای تجاری همسرش، کلاس‌های درس را تعطیل کرده و با او همسفر می‌شد. همچنین ذکر شده است که برای رسیدگی به امور همسر، گاه نمازهای مستحبی را رها می‌کرد.

پانویس

منابع

• حائری، علی (۱۳۸۶). روزشمار شمسی. قم: دفتر عقل.
• الف، م (۱۳۹۹). سروناز. تهران: تراث.
• دفتر مطالعات فرهنگی بانوان، مجموعه مقالات و سخنرانی‌های اولین و دومین کنگره بزرگداشت بانو امین، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1374ش.
• طیبی، ناهید، زندگانی بانوی ایرانی، نشر سابقون، 1380ش.
• دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، ج3، دانشگاه تهران.
• هادوی، سید مصطفی، یادنامه سید نصرت امین، اصفهان.
• باقری بیدهندی، ناصر، بانوی‌نمونه؛ جلوه‌هایی از حیات بانوی مجتهده امین اصفهانی، 1377ش.
• بانوی ایرانی مقدمه‌ی اخلاق و راه سعادت، اصفهان، انجمن حمایت از خانواده‌های بی‌سرپرست، 1371ش.