حاکم نیشابوری

ابوعبدالله حاکم نیشابوری محمد بن عبدالله
متولد	۳ مارس ۹۳۳ ۳ ربیع‌الاول ۳۲۱ نیشابور
وفات	۱ سپتامبر ۱۰۱۴ ۳ صفر ۴۰۵ نیشابور
نژاد	ایرانی فارسی
تحصیلات	علم حدیث، فقه شافعی
حرفه	قاضی، محدث، سفیر
سال‌های فعالیت	آغاز حدیث‌آموزی از ۹ سالگی (۳۳۰ (قمری)-تا پایان عمر)
شناخته‌شده برای	تاریخ‌نویسی محلّی، وضع‌کنندهٔ «علم درایة»، تقسیم صحابهٔ به دوازده گروه
آثار	مستدرک علی الصحیحین. تاریخ النَیسابورییّن وغیره
شهر تولد	نیشابور
دین	اسلام
مذهب	سنی، شافعی با گرایش‌های صوفیانه
منصب	قاضی
مکتب	محدثان سدهٔ چهارم قمری

محمد بن عبدالله بن حمدویه بن نعیم ضبی طهمانی نیشابوری، ملقب به ابن‌بیّع و مشهور به حاکم نیشابوری از بزرگان حافظان حدیث و از مصنفان برجسته این حوزه به‌شمار می‌آید. تولد و درگذشت او در نیشابور بوده و در سال ۳۴۱ هجری به عراق سفر کرد و از آنجا به حج رفت. او همچنین در خراسان و ماوراءالنهر سفرهای علمی متعددی انجام داد و از نزدیک به دو هزار استاد حدیث فرا گرفت. او در سال ۳۵۹ هجری منصب قضاء نیشابور را بر عهده داشت و پس از آن، قضاء گرگان به او پیشنهاد شد، اما از پذیرش آن خودداری کرد. همچنین در میان سلاطین سامانی و امیران آل‌بویه به‌عنوان سفیر فعالیت داشت و این وظیفه را به‌گونه‌ای مؤثر انجام می‌داد. منابع، او را از آگاه‌ترین افراد در علم حدیث و تشخیص روایت‌های صحیح از نادرست معرفی کرده‌اند. محمد بن عبدالله نیشابوری آثار فراوانی در علم حدیث و دیگر علوم تألیف کرد. به‌گفته ابن‌عساکر، آنچه از تألیفات او به دست مردم رسیده، به حدود هزار و پانصد جزء می‌رسد. از جمله آثار او تاریخ نیشابور است که به‌گفته سبکی، از سودمندترین کتاب‌های تاریخی برای دانشمندان دینی به‌شمار می‌آید و جامعیت علمی مؤلف را نشان می‌دهد. از دیگر آثار او می‌توان به المستدرک علی الصحیحین در چهار جلد، اکلیل، المدخل، تراجم الشیوخ، الصحیح و کتاب‌های دیگر اشاره کرد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حاکم شرع». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.