خانواده

زن و دختری در یک خانواده مسلمان

خانواده، یک مفهوم جامعه‌شناختی است که به عنوان اولین نهاد اجتماعی از آن یاد می‌شود. خانواده واحدی اجتماعی متشکل از پدر، مادر، فرزندان و وابستگان نزدیک است. در منابع اسلامی درباره تشکیل خانواده، روابط میان اعضا، مسئولیت‌های سرپرست و تربیت دینی خانواده توصیه‌ها و دستورهای گوناگونی بیان شده و بر مهربانی، همکاری و رسیدگی به نیازهای اعضای خانواده تأکید شده است.

مفهوم لغوی و اصطلاحی

مفهوم لغوی: خانواده در زبان فارسی به گروهی از افراد گفته می‌شود که از طریق پیوندهای خونی، ازدواج یا سرپرستی به هم مرتبط شده‌اند. این واژه از دو بخش «خانو» (به معنای خانه) و «اده» (نشانه نسبت) تشکیل شده و به معنای «اهل خانه» است.

در اصطلاح، خانواده به واحد اجتماعی اساسی گفته می‌شود که شامل افرادی است که از طریق ازدواج، خون یا پذیرش قانونی به یکدیگر پیوند خورده‌اند. خانواده محیطی است که در آن افراد با یکدیگر زندگی می‌کنند، به حمایت از هم می‌پردازند و نقش‌های مختلف اجتماعی را ایفا می‌کنند. خانواده به معنای خاندان، تبار و مجموعه افرادی است که در یک واحد خانوادگی زندگی می‌کنند؛ مانند پدر، مادر، فرزندان و وابستگان نزدیک. در جوامع انسانی، خانواده یکی از بنیادی‌ترین نهادهای اجتماعی به شمار می‌آید.

بهداشت روانی خانواده

بهداشت و سلامت روانی از وقتی انسان بوجود آمده مورد اهمیت بوده است. انسان از شروع زندگی اجتماعی به سلامتی خود اهمیت می‌داده و از بیماریها پیشگیری می‌کرده است و برای اینکه سلامت جسم و روان داشته باشد تلاش می‌کرده است. خانواده اولین نهاد و بهترین مکان برای پرورش استعدادهاست. زن و شوهر با همدلی و ایمان باعث رشد وانس و الفت فرزندان می‌شوند که از آسیب دور بمانند. دو رویکرد داریم که رویکرد اول رویکردی نوینی است یا تمدن مدرنیته و رویکرد دوم رویکردیست آمیخته با سنت‌های غلط که رویکرد اول افراط گری و رویکرد دوم تفریط است برای رهایی از این دو رویکرد و سلامت و استحکام خانواده لازم است که همان راه میانه گزینی ست پرداختن به بهداشت روانی خانواده دارای اهمیت است و علمی است که جامعه به آن نیاز دارد زیرا تأمین سلامت روان و پیشگیری از بیماری‌های روانی و رفتارهای نابهنجار هدفی است که افراد جامعه را به سعادت می‌رساند.

در منابع اسلامی

در منابع اسلامی درباره تشکیل خانواده، روابط میان اعضای آن، وظایف سرپرست خانواده و شیوه معاشرت میان اعضا دستورها و توصیه‌های گوناگونی آمده است. این مباحث در بخش‌های مختلف فقه و اخلاق اسلامی مطرح شده و موضوعاتی مانند ازدواج، همزیستی، معاشرت خانوادگی و مسئولیت‌های متقابل اعضای خانواده را در بر می‌گیرد. در برخی روایات بر مهربانی و خوش‌رفتاری با خانواده تأکید شده است. در این گزارش‌ها نیکوترین افراد کسانی دانسته شده‌اند که با خانواده خود خوش‌رفتارتر باشند و برای آنان آسایش و رفاه فراهم کنند. همچنین از سرپرست خانواده خواسته شده است که با مدارا و رفتار نیکو با اعضای خانواده زندگی کند و نیازهای آنان را با اعتدال و تدبیر تأمین نماید. در روایاتی دیگر به اهمیت همبستگی و همکاری میان اعضای خانواده اشاره شده و گفته شده است که خانواده‌هایی که با یکدیگر پیوند و همکاری دارند از برکت و پیشرفت بیشتری برخوردار می‌شوند. همچنین رسیدگی به خانواده‌های نیازمند و کمک به تأمین معیشت آنان عملی ارزشمند دانسته شده است. در بخش دیگری از منابع اسلامی، مسئولیت تربیت دینی خانواده مورد توجه قرار گرفته است. در این متون بر آموزش آموزه‌های دینی به اعضای خانواده و تشویق آنان به انجام وظایف دینی تأکید شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «خانواده». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.