دموکراسی
دموکراسی نظامی سیاسی است که در آن حاکمیت به مردم نسبت داده میشود و اداره امور عمومی بر پایه مشارکت و اراده آنان صورت میگیرد. در تاریخ اندیشه سیاسی و در برخی متون اسلامی نیز به اصل مشورت در امور اجتماعی و سیاسی اشاره شده است.
واژهشناسی
دموکراسی (واژهای مأخوذ از زبان فرانسه) به نظامی از حکومت گفته میشود که در آن حاکمیت به مردم نسبت داده میشود و اداره امور عمومی بر پایه اراده و مشارکت آنان انجام میگیرد. در این نظام، شهروندان بهطور مستقیم یا از طریق نمایندگان منتخب خود در تصمیمگیریهای سیاسی و اداره کشور نقش دارند. دموکراسی معمولاً در برابر نظامهایی قرار میگیرد که قدرت سیاسی در اختیار فردی واحد، گروهی محدود یا طبقهای خاص قرار دارد.[۱]
در تاریخ اسلام
در تاریخ اندیشه سیاسی، مفهوم مشارکت مردم در تصمیمگیریهای عمومی به شیوههای گوناگون مطرح شده است. در برخی متون اسلامی نیز به اصل مشورت در امور اجتماعی اشاره شده است. برای نمونه، در قرآن در خطاب به پیامبر اسلام آمده است: «وشاورهم فی الامر»؛ یعنی در امور با مردم مشورت کن. همچنین در داستان ملکه سبأ در سوره نمل نقل شده است که او در مواجهه با نامه سلیمان از بزرگان قوم خود نظر خواست و بدون حضور آنان تصمیمی نگرفت.[۲]
در منابع تاریخی اسلامی نیز نمونههایی از مشورت در تصمیمهای سیاسی و نظامی ذکر شده است. گزارشهایی دربارهٔ مشورت پیامبر اسلام با یاران خود در برخی رویدادها، از جمله جنگ بدر و جنگ احزاب، در منابع تاریخی آمده است. همچنین در خطبههایی منسوب به علی بن ابیطالب در نهجالبلاغه بر اهمیت اظهار نظر و مشورت در امور عمومی تأکید شده و از مردم خواسته شده است که در بیان سخن حق و ارائه نظر عادلانه خودداری نکنند.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دموکراسی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
