زهری
زُهَری با نام کامل محمد بن مسلم بن عبیدالله زهری از تابعیان و فقیهان مدینه در سده نخست و دوم هجری بود. او در نقل حدیث و گردآوری روایات شهرت داشت و شمار زیادی حدیث نقل کرده است. دربارهٔ گرایش مذهبی او در میان دانشمندان اسلامی دیدگاههای متفاوتی بیان شده است.
زندگی
محمد بن مسلم بن عبیدالله زهری از تابعیان مدینه و از فقیهان شناختهشده این شهر بهشمار میرفت. وی در سال ۵۸ هجری قمری زاده شد و در سال ۱۲۴ هجری درگذشت. زهری به دانش و پژوهش علاقه فراوان داشت و بخش بزرگی از زندگی خود را به گردآوری و ثبت احادیث اختصاص داد.[۱]
در گزارشها آمده است که او بیشتر اوقات در خانه به مطالعه و نگارش میپرداخت و کتابها را پیرامون خود میگذاشت و کمتر به امور دیگر توجه میکرد. نقل شده است که همسرش از شدت اشتغال او به کتاب و مطالعه گلایه میکرد. گفتهاند زهری حدود دو هزار و دویست حدیث گردآوری کرده بود که بخشی از آنها به صورت مسند نقل شده است. همچنین روایت شده است که او حتی در هنگام طواف نیز لوح و نوشتههایی همراه داشت تا اگر حدیثی میشنید آن را ثبت کند. این رفتار نشاندهنده اهتمام فراوان او به حفظ و ثبت روایتها بوده است.[۲]
ارتباط با حکومت اموی
در برخی منابع آمده است که زهری در دورهای با حکومت بنیامیه ارتباط داشت و مدتی در دستگاه آنان فعالیت میکرد. در یکی از گزارشها گفته شده است که در زمان مسئولیت او فردی مجازات شد و در جریان شکنجه جان باخت. این حادثه موجب پشیمانی شدید زهری شد و او از این واقعه دچار نگرانی و عذاب وجدان گردید. بر پایه این گزارشها، زهری پس از آن مدتی از زندگی اجتماعی کناره گرفت و در غاری به سر برد و سالهایی را به انزوا گذراند. در روایتی آمده است که در یکی از سفرهای حج، علی بن الحسین با او دیدار کرد و او را به امیدواری نسبت به رحمت الهی و جبران خطای گذشته فراخواند و توصیه کرد که دیه مقتول را به خانواده او بپردازد و به زندگی عادی بازگردد.[۳]
گرایش مذهبی
در میان دانشمندان شیعه دربارهٔ گرایش مذهبی زهری اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقدند او در پایان زندگی به تشیع گرایش پیدا کرد، بهویژه پس از ارتباط و علاقهای که نسبت به علی بن الحسین پیدا کرد. در مقابل، گروهی دیگر چنین تغییری را قطعی نمیدانند و دربارهٔ آن تردید دارند.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «زهری». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.