عمادالدین اصفهانی
عمادالدین اصفهانی | |
|---|---|
| نام(های) مستعار | عمادالدین |
| زاده | ۱۱۲۵ اصفهان، امپراتوری سلجوقی |
| درگذشته | ۱۲۰۱ دمشق |
| وفاداری | خاندان عباسی، خاندان زنگی خاندان ایوبی |
| یگان | دیوان پادشاه |
| جنگ‌ها و عملیات‌ها | نبرد مرج عیون نبرد حطین محاصره اورشلیم (۱۱۸۷) جنگ صلیبی سوم |
عمادالدین اصفهانی (۵۱۹-۵۹۷ ه.ق) یا عمادالدین کاتب اصفهانی، از افراد با نفوذ در خاندان سلطنتی سلجوقی بود که مشهور به ابن اخی‌العزیز و صاحب تکریت بود. نام و نسب او را ابوعبدالله محمد بن محمد بن حامد گزارش کرده‌اند. پدرش را صفی‌الدین ابی‌الفرج محمد بن نفیس‌الدین ابی‌الرجا حامد گزارش کرده‌اند. گفته شده که عمادالدین در اصفهان زاده شد و در آن شهر پرورش یافت. او مدتی به نظارت بصره و آنگاه واسط مامور شده بود. در زمان سلطنت ملک عادل نورالدین در دمشق، او به آن منطقه رفت و از آنجا که امیرکبیر نجم‌الدین ایوب، پدر صلاح‌الدین ایوبی او را شناخت، مورد اکرام قرار گرفت. عمادالدین تا پایان عمر در دمشق ماند و در مقابر صوفیه در خارج باب النصر دفن شد. برای او کتاب‌هایی با عنوان زبدة النصرة و نخبة العصرة گزارش کرده‌اند. کتاب الفتح القسی فی الفتح القدسی که با نام الفتح القدسی فی الفتح القدسی نیز شناخته شده، دیگر اثر منسوب به اوست.[۱]
کاتب اصفهانی، با نام اصلی محمد بن صفی‌الدین ابوالفرج محمد بن نفیس‌الدین ابوالرجاء حامد بن محمد بن عبدالله بن علی بن محمود اصفهانی، مکنی به ابوعبدالله و ملقب به کاتب، عماد کاتب و ابن اخی‌العزیز، از اکابر فقها و ادیبان شافعیه در اواخر قرن ششم هجری بود.
زندگی
کاتب اصفهانی، محمد بن صفی‌الدین ابوالفرج محمد بن نفیس‌الدین ابوالرجاء حامد بن محمد بن عبدالله بن علی بن محمود اصفهانی، مکنی به ابوعبدالله و ملقب به کاتب و معروف به کاتب اصفهانی، عماد کاتب و ابن اخی‌العزیز، از اکابر فقها و ادیبان شافعیه در اواخر قرن ششم هجری بود. وی در سال ۵۱۹ قمری در اصفهان به دنیا آمد، در بغداد پرورش یافت و در مدرسه نظامیه آنجا فقه، حدیث و ادبیات آموخت. سپس به سرزمین‌های مختلف سفر کرد و سرانجام در شام به وزارت صلاح‌الدین ایوبی رسید. او در سال ۵۹۷ قمری در دمشق درگذشت و در مقابر صوفیه دفن شد. از آثار او کتاب‌هایی در تاریخ، شرح حال ادیبان و شاعران، نامه‌نگاری و شعر است.[۲]
پس از آن به سرزمین‌های مختلف سفر کرد و سرانجام در شام به وزارت صلاح‌الدین ایوبی رسید. کاتب اصفهانی در روز دوشنبه اول رمضان سال ۵۹۷ قمری در دمشق درگذشت و در مقابر صوفیه دفن شد.[۳]
آثار
از آثار کاتب اصفهانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- البرق الشامی: کتابی در تاریخ و در هفت مجلد است.
- خریدة القصر و جریدة اهل العصر: کتابی مشهور شامل شرح حال و آثار برخی از ادیبان و شاعران قرن ششم هجری است.
- دیوان دو بیت (رباعی): دیوانی کوچک است.
- دیوان الرسائل.
- دیوان شعر: این دیوان چهار مجلد است.
- زبدة النصرة و نخبة العصرة: ملخص کتاب «نصرة الفترة» است و در پاریس و لیدن به چاپ رسیده است.
- العتبی و العقبی: این کتاب «عتبی الزمان» نیز نامیده می‌شود.
- الفتح القسی فی الفتح القدسی: این کتاب در مصر و لیدن به چاپ رسیده است. کاتب اصفهانی این کتاب را پس از تألیف به نظر قاضی فاضل رساند و او نیز دستور داد نام اصلی کتاب، یعنی «القدح القسی فی الفتح القدسی»، به «الفتح القسی فی الفتح القدسی» تغییر یابد.
- القدح القسی: همان کتابی است که در مدخل «الفتح القسی فی الفتح القدسی» ذکر شد.
- نحلة الرحلة.
- نصرة الفترة و عصرة القطرة: کتابی در تاریخ سلجوقیان، وزیران و بزرگان آن دولت و ظهور ترک‌هاست. کتاب «زبدة النصرة» نیز که در بالا ذکر شد، ملخص همین کتاب است.[۴]
اشعار
از اشعار عمادالدین کاتب اصفهانی چنین آمده است:
اقنع ولا تطمع فان الغنی کماله فی عزة النفس فانه ینقص بدر الدجی لاخذه الضوء من الشمس[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «کاتب اصفهانی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «اصبهانی، عمادالدین». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
.jpg)
- ادبیات جنگ صلیبی
- ادبیات جنگهای صلیبی
- اهالی اصفهان
- اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
- اهالی ایران در سده ۱۳ (میلادی)
- تاریخنگاران اهل ایران
- تاریخنگاران سده ۱۲ (میلادی)
- تاریخنگاران مسلمان
- درگذشتگان ۱۲۰۱ (میلادی)
- زادگان ۱۱۲۵ (میلادی)
- شاعران مسلمان
- صلاح‌الدین ایوبی
- نویسندگان قرون وسطی در رابطه با جنگهای صلیبی
- اهالی دمشق
- درگذشتگان ۵۹۷ (قمری)
- زادگان ۵۱۹ (قمری)
- شاعران سنی شافعی
- مدفونان در دمشق