|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
بیتالمال: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(+ رده:اصطلاحات فقهی (هاتکت)) |
||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
[[رده:سازمانهای خدمات مالی]] | [[رده:سازمانهای خدمات مالی]] | ||
[[رده:موسسات مالی]] | [[رده:موسسات مالی]] | ||
[[رده:اصطلاحات فقهی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۹
| اقتصاد اسلامی |
|
مضاربه • مزارعه |
بیتالمال در حکومت اسلامی نهادی برای جمعآوری و هزینهکرد اموال عمومی مانند خراج و غنایم جنگی است که بهعنوان امانت در دست حاکمان قرار دارد. در صدر اسلام، بهویژه در دوران پیامبر اسلام و ابوبکر، منابع مالی محدود و فاقد سازمان ثابت بود. در دوره عمر، با گسترش قلمرو، درآمدها افزایش یافت و ساختار مالی سازمانیافتهتری ایجاد شد. در دوره عثمان، توزیع اموال تحت تأثیر روابط خویشاوندی قرار گرفت که باعث اعتراضات و درگیریهای سیاسی شد. کیفیت مدیریت بیتالمال همواره وابسته به سیاستها و عدالت حاکمان بوده است.
معنای اصطلاحی و لغوی
بیتالمال بهمعنای خزانه دولت و محل گردآوری اموال عمومی است که شامل درآمدهایی همچون خراج، مالیاتهای مقرر بر شهروندان، و غنایم جنگی میشود. این اموال بهعنوان سرمایه مشترک جامعه تحت نظارت حکومت در امور عمومی هزینه میگردد. در حکومت اسلامی، بیتالمال بهعنوان امانتی در دست حاکمان تلقی شده و حفظ و مصرف آن با دقت و احتیاط ویژه همراه بوده است.[۱]
در جهان اسلام
بیتالمال در حکومت اسلامی نهادی حساس و مهم بوده و کیفیت مدیریت آن در تاریخ صدر اسلام وابسته به شخصیت و سیاستهای حاکمان وقت بوده است. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران زمامداری حاکمان شایسته، در حفاظت و مصرف بیتالمال نهایت دقت بهکار میرفته است. در منابع تاریخی و روایی نیز بر امانتداری، رعایت حقوق عمومی و پرهیز از بهرهبرداری شخصی از این اموال تأکید شده است.[۲]
صدر اسلام
در دوران پیامبر اسلام، به دلیل محدودیت منابع مالی و نبود غنایم بزرگ، بیتالمال ساختار سازمانی مشخصی نداشت. حتی در صورت دستیابی به غنایم قابل توجه، مانند غنایم جنگ حنین و طائف، این منابع سریعاً صرف نیازهای فوری مانند حمایت از افراد تازهمسلمان یا جبران خسارت آسیبدیدگان میشد. در دوره خلافت ابوبکر، بهدلیل جنگهای داخلی و توقف جمعآوری صدقات، دولت با کمبود بودجه روبهرو بود و برای جبران آن به منابعی مانند فدک متوسل شد.[۳]
در دوره خلافت عمر، با گسترش قلمرو اسلامی و فتح سرزمینهایی چون شام، مصر، عراق و بخشهایی از ایران، درآمدهای جدیدی از خراج زمینها و منابع دیگر حاصل شد. عمر دستور ایجاد دیوان محاسبات و ساخت خزانه برای نگهداری اموال را صادر کرد. با وجود تأکید اسلام بر برابری در بهرهمندی از اموال عمومی، در عمل میان عربها و غیرعربها تفاوت گذاشته شد.[۴]
با آغاز خلافت عثمان، تغییرات چشمگیری در مدیریت بیتالمال رخ داد. وی مناصب کلیدی و دسترسی به اموال عمومی را در اختیار خویشاوندان خود از خاندان اموی قرار داد و اعتراضات را با استناد به «صله رحم» رد کرد. این سیاستها سبب نارضایتی و مخالفت شد و در نهایت، با روی کار آمدن علی بن ابیطالب و تلاش او برای اصلاح وضعیت، منازعات سیاسی و نظامی بزرگی مانند جنگ جمل، صفین و نهروان رخ داد.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «بیتالمال». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.