آقا ضیاء عراقی

علی بن محمد کبیر اراکی (۱۲۷۸–۱۳۶۱ق) ملقب به ضیاءالدین و مشهور به آقا ضیاءالدین عراقی، فقیه، اصولی و مرجع تقلید شیعه در سده چهاردهم هجری بود. وی از مدرسان برجسته حوزه علمیه نجف به‌شمار می‌رفت و به دلیل نوآوری‌های علمی، از مجددان علم اصول فقه شناخته می‌شود.

زندگی و تحصیلات

علی بن محمد کبیر اراکی ملقب به ضیاءالدین و مشهور به آقا ضیاءالدین عراقی، فقیه، اصولی و مرجع تقلید شیعه در سده چهاردهم هجری بود. وی از مدرسان برجسته حوزه علمیه نجف به‌شمار می‌رفت و به دلیل نوآوری‌های علمی، از مجددان علم اصول فقه شناخته می‌شود. وی در سال ۱۲۷۸ قمری در سلطان‌آباد (اراک امروزی) متولد شد. مقدمات علوم اسلامی را در زادگاهش نزد پدرش، آخوند محمد کبیر، و دیگر فضلای آن دیار فراگرفت. سپس برای ادامه تحصیل به اصفهان و پس از آن به نجف رفت. در نجف در درس سید محمد فشارکی حاضر شد و پس از درگذشت او، از محضر استادانی چون میرزا حسین خلیلی تهرانی، محمدکاظم خراسانی، سید محمدکاظم یزدی و فتح‌الله شریعت اصفهانی (شیخ‌الشریعه) بهره برد.

آقا ضیاء عراقی از آغاز تحصیل به هوشمندی و نبوغ شناخته می‌شد و به تدریج به سبب عمق نظریات علمی‌اش مورد احترام استادان خود قرار گرفت. وی از شاگردان برجسته آخوند خراسانی بود و در زمان حیات استادش نیز از مدرسان نامدار دوره سطح به‌شمار می‌رفت.

پس از درگذشت آخوند خراسانی در سال ۱۳۲۹ قمری، حوزه درس خارج خود را تشکیل داد و به عنوان استادی مسلم در اصول فقه شهرت یافت. مجلس درس او که بیش از ۳۰ سال دایر بود، به جهت شلوغی، عمق مطالب و سعه صدر مدرس در پذیرش بحث و مناقشه آزاد از سوی شاگردان، اهمیت ویژه‌ای داشت.

شاگردان

شاگردان بسیاری در محضر او پرورش یافته و به درجه اجتهاد رسیدند که از آن جمله می‌توان به شخصیت‌های زیر اشاره کرد:

• سید محمدتقی خوانساری
• سید عبدالهادی شیرازی
• سید ابوالقاسم خویی
• سید محسن حکیم
• میرزا حسن بجنوردی
• سید علی کاشانی یثربی
• میرزا هاشم آملی (که تقریرات درس اصول استاد را نیز مکتوب کرد)
• شیخ محمدتقی آملی
• شیخ محمدتقی بروجردی (نویسنده تقریرات اصول وی)
• شیخ علی‌محمد بروجردی
• شیخ عبدالنبی عراقی
• سید یحیی یزدی

درگذشت

آقا ضیاءالدین عراقی در سال ۱۳۶۱ قمری مصادف با ۱۳۲۱ شمسی در نجف درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد.

آثار

از آقا ضیاء عراقی آثار متعددی به زبان عربی بر جای مانده که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• مقالات الاصول (جزء اول در نجف ۱۳۵۸ق؛ جزء دوم در تهران ۱۳۶۹ق)
• الحاشیة علی بیع المکاسب
• الحاشیة علی العروة الوثقی
• روائع الامالی فی بیان مدارک فروع العلم الاجمالی
• شرح تبصرة العلامة (کتاب البیع)
• شرح تبصرة المتعلمین (بخش معاملات)
• رسالة فی استصحاب العدم الازلی
• رسالة فی اللباس المشکوک

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ضیاء الدین». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.