قطب‌الدین راوندی
قطب‌الدین راوندی، با نام اصلی سعید بن هبة‌الله بن حسن، مکنی به ابومحسن یا ابوالحسین، از عالمان، محدثان و مفسران بزرگ شیعه بود. وی از شیخ طبرسی، عمادالدین طبری، سید مرتضی، سید مجتبی رازی، پدر خواجه نصیرالدین طوسی و جمعی دیگر روایت کرده و از مشایخ ابن‌شهرآشوب و شیخ منتخب‌الدین بود. قطب‌الدین راوندی آثار متعددی در تفسیر، فقه، حدیث، کلام و شرح متون اسلامی تألیف کرد و در سال ۵۷۳ قمری در قم درگذشت و در صحن بزرگ حرم فاطمه معصومه دفن شد.[۱]
زندگی
قطب‌الدین راوندی، سعید بن هبة‌الله بن حسن، مکنی به ابومحسن یا ابوالحسین، از عالمان، محدثان و مفسران بزرگ شیعه بود. وی از شیخ طبرسی، عمادالدین طبری، سید مرتضی، سید مجتبی رازی، پدر خواجه نصیرالدین طوسی و جمعی دیگر روایت کرده و از مشایخ ابن‌شهرآشوب و شیخ منتخب‌الدین به‌شمار می‌رفت.[۲]
درگذشت
قطب‌الدین راوندی در روز چهارشنبه ۱۴ شوال ۵۷۳ قمری در شهر قم درگذشت و در صحن بزرگ حرم فاطمه معصومه دفن شد. قبر او تا زمان تألیف منبع، مشهور و محل زیارت بوده است.[۳]
آثار
از آثار قطب‌الدین راوندی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۲]
- آیات الاحکام: به نوشته مؤلف «الذریعه»، موافق آنچه از «ریاض العلماء» نقل شده، همان «فقه القرآن» است؛ اما به نوشته «امل الآمل» غیر از آن است. به هر حال، قطب راوندی نخستین کسی دانسته شده است که به شرح و تفسیر آیات الاحکام پرداخته است.
- احکام الاحکام.
- الاختلافات الواقعة بین الشیخ المفید و السید المرتضی فی بعض المسائل الکلامیة: در این کتاب از نود و پنج مسئله اخلاقی یاد شده است.
- اسباب النزول: این کتاب از مآخذ و مدارک «بحارالانوار» است.
- الاعراب (الاغراب) فی الاعراب.
- ام القرآن.
- الانجاز فی شرح الایجاز.
- البحر.
- بیان الانفرادات.
- تحفة العلیل فی الادعیة و الاحراز و الآداب.
- تفسیر القرآن: این کتاب به «تفسیر قطب» معروف است.
- تهافت الفلاسفة: نسخه‌ای از این کتاب در کتابخانه رضویه مشهد موجود است.
- جنی الجنتین فی ذکر ولد العسکریین.
- جواهر الکلام فی شرح مقدمة الکلام.
- الخرائج و الجرائح.
- خلاصة التفاسیر: این کتاب مشتمل بر ده مجلد است. مؤلف «الذریعه» از خلاصه فهرست کتابخانه‌های استانبول استظهار کرده که نسخه آن در کتابخانه علی پاشا، متصل به توپخانه، موجود است.
- الدعوات.
- الرابع فی الشرایع.
- زهر المباحثة و ثمر المنافسة.
- شرح العوامل المائة.
- شرح الکلمات المائة لامیرالمؤمنین.
- ضیاء الشهاب: شرحی بر کتاب «شهاب» قاضی قضاعی است.
- قصص الانبیاء.
- اللباب فی فضل.
- المزار.
- المستقصی فی شرح الذریعة: شرح «الذریعة» سید مرتضی است و در سه مجلد تألیف شده است.
- المغنی فی شرح النهایة: این کتاب ده جلد دارد و ظاهراً شرح «النهایة» شیخ طوسی است.
- منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة: ابن‌ابی‌الحدید در شرح خود بر این کتاب مناقشاتی دارد و گفته است که وی نخستین شارح نهج‌البلاغه است؛ ولی موافق تحقیق «مستدرک الوسائل»، نخستین شارح نهج‌البلاغه ابوالحسن بیهقی بوده است.
- الناسخ و المنسوخ من القرآن.
- نفثة المصدور: این کتاب مشتمل بر منظومات اوست.
از اشعار او چنین آمده است:[۴]
بنو الزهراء آباء الیتامی / اذا ما خوطبوا قالوا سلاماً
هم حجج الاله علی البرایا / فمن ناواهم یلق الاثاما
فکان نهارهم ابداً صیاماً / ولیلهم کما تدری قیاماً
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قطب الدین راوندی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.