عبدالمحمد آیتی

عبدالمحمد آیتی (زاده اردیبهشت ۱۳۰۵، بروجرد - ۱۳۹۲، تهران) نویسنده، مترجم و پژوهشگر ایرانی در حوزه تاریخ، فرهنگ و ادبیات بود.

زندگی

عبدالمحمد آیتی در اردیبهشت ۱۳۰۵ شمسی در بروجرد زاده شد. او تحصیلات ابتدایی خود را به شیوه سنتی و در مکتبخانه آغاباجی و سپس مکتبخانه میرزا حسن مخلص آغاز کرد و در ادامه در مدرسه اعتضاد، از مدارس جدید بروجرد، به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۲۰ وارد دبیرستان شد و هم‌زمان در مدرسه دینی نوربخش به فراگیری علومی چون منطق، زبان عربی و کلام پرداخت. در دوره دبیرستان از آموزش‌های عبدالحسین زرین‌کوب بهره برد و به ادبیات گرایش یافت. او سپس برای ادامه تحصیل به قم رفت و نزد برخی مدرسان، کتاب‌هایی چون مغنی، مطول و معالم را خواند.

آیتی در سال ۱۳۲۵ برای ادامه تحصیل دانشگاهی به تهران رفت و در دانشکده علوم معقول و منقول دانشگاه تهران (الهیات فعلی) به تحصیل پرداخت. از استادانی چون بدیع‌الزمان فروزانفر، شهابی، راشد، صدیقی، عمید، مدرس رضوی، فیاض و مشکوة بهره گرفت. وی در سال ۱۳۲۸ به عنوان شاگرد اول این رشته فارغ‌التحصیل شد. به‌سبب شرایط معیشتی، در دوران تحصیل مدتی در مشاغلی مانند قنادی و نجاری فعالیت داشت.

فعالیت حرفه‌ای او با استخدام در وزارت فرهنگ هم‌زمان با پایان تحصیلات دانشگاهی آغاز شد. ابتدا در بابل و خرم‌آباد به تدریس پرداخت و سپس به تهران بازگشت. پس از مدتی با حکم وزارت فرهنگ به ساوه منتقل شد و از سال ۱۳۳۷ به مدت ده سال در آنجا اقامت داشت. در این دوره، علاوه بر تدریس در دبیرستان، به نگارش و همکاری با نشریات نیز ادامه داد. میان سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۸ در تهران، ساوه و گرمسار فعالیت داشت و در نهایت در سال ۱۳۴۸ برای سردبیری ماهنامه آموزش و پرورش به تهران بازگشت. او ده سال عهده‌دار این سمت بود و هم‌زمان در دبیرستان‌ها و دانشکده دماوند تدریس کرد. همچنین در سال ۱۳۵۶ در دانشگاه فارابی و در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۸ در دانشگاه دماوند به تدریس ادبیات داستانی و زبان عربی پرداخت و در سال ۱۳۵۹ بازنشسته شد.

آیتی در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۷۰ به عضویت پیوسته شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد و ریاست شورای علمی دانشنامه تحقیقات ادبی فرهنگستان را نیز بر عهده داشت.

درگذشت

عبدالمحمد آیتی در ۲۰ شهریور ۱۳۹۲ در ۸۷ سالگی، در بیمارستان امام حسین تهران درگذشت. پیکر او پس از تشیع جنازه در تهران، به بهشت زهرا منتقل و در قطعه نام‌آوران دفن شد.

آثار

او با انتشار ده‌ها مقاله و بیش از چهل کتاب، از چهره‌های فعال در عرصه تألیف و ترجمه به‌شمار می‌رفت و در زمینه ادبیات و کلام عربی نیز تخصص داشت. آیتی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و از مفاخر فرهنگی بروجرد معرفی شده است. آیتی در حوزه زبان و ادبیات عربی و فلسفه آثار تألیفی و ترجمه‌های متعددی از خود بر جای گذاشت.

نخستین نوشته او با عنوان «باتلاق» در سال ۱۳۴۰ در «کتاب هفته» منتشر شد. سپس رمان «کشتی شکسته» اثر تاگور را ترجمه کرد. از جمله ترجمه‌های او می‌توان به ترجمه فارسی قرآن مجید، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه اشاره کرد. همچنین کتاب‌هایی چون باتلاق، کشتی شکسته، کالسکه زرین، تحریر تاریخ وصاف و ترجمه تقویم البلدان را منتشر کرد. در دوره بازنشستگی، تاریخ ابن خلدون (العبر) را در شش جلد ترجمه کرد و آثاری مانند تاریخ دولت اسلامی در اندلس در پنج جلد، تاریخ ادبیات زبان عربی و تاریخ فلسفه در جهان اسلام را به فارسی برگرداند. ترجمه کتاب «تاریخ ادبیات زبان عربی» در دوره دوم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان کتاب سال برگزیده شد.

پانویس

منابع

• وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. «استاد عبدالمحمد آیتی «چهره ماندگار 1381»». boroujerd.farhang.gov.ir. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.
• خبرگزاری مهر (۲۰ شهریور ۱۳۹۲). «اعلام مراسم تشییع و خاکسپاری استاد آیتی». mehrnews.com. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.