قرآن (ترجمه سلمان فارسی)

قرآن ترجمه شده به فارسی از سوی سلمان فارسی را اولین قرآن به فارسی و اولین اقدام برای ترجمه قرآن گزارش کرده‌اند. با این وجود، بسیاری به این مطلب نقدهایی دارند و آن را خالی از افسانه و شاخ‌وبرگ‌های غیرواقعی نمی‌دانند.

تاریخچه

بر اساس گزارش‌ها در منابع تاریخی، بعد از ورود اسلام به سرزمین‌های فارس زبان، برخی از ایرانیان خطاب به سلمان فارسی نامه‌ای نوشته و گلایه کردند که زبان عربی سخت و غیرقابل استفاده برای آنهاست. از همین رو سلمان سوره حمد را در پاسخ به آنان به فارسی ترجمه کرد و برایشان ارسال نمود. گزارش‌های بعدی از ترجمه دیگر سوره‌های قرآن نیز خبر می‌دهند. گزارش‌های دیگر نیز حاکی از ان است که سلمان فارسی برای این کار از پیامبر اسلام اجازه گرفت و پس از آن برخی از ایرانیان نمازشان را به فارسی می‌خواندند.

کیفیت ترجمه

در روند ترجمه سلمان فارسی، گزارش‌هایی وجود دارد. گفته شده است که سلمان «بسم‌الله الرحمن الرحیم» را به «بنام یزدان بخشاینده» ترجمه کرده است.

آنچه در منابع تاریخی از تفسیر سلمان گزارش شده است، بیش از سوره حمد و برخی آیات دیگر نیست و اولین ترجمه فارسی کامل از قرآن به قرن چهارم هجری منسوب است.

در نگاه اندیشمندان

ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان فارسی، در کتاب‌های روایی اسلامی گزارش شده است. شمس‌الائمه سرخسی، از راویان و فقیهان حنفی مذهب، این مطلب را در کتاب المبسوط خود آورده است؛ همچنین شاهفور اسفراینی نیز در تاج التراجم آن را نقل می‌کند.

در اینکه این اقدام از سوی سلمان صورت گرفته یا نه و اینکه آیا مورد تأیید پیامبر اسلام قرار گرفته یا اینکه او در این خصوص سکوت کرده است، اختلاف نظر در میان منابع تفسیری و روایی دیده می‌شود. برخی از مفسران و راویان حدیث، ترجمه فارسی قرآن را به‌طور کلی عملی خلاف شریعت تلقی کرده‌اند و از این رو بر سلمان فارسی طعنه وارد می‌کنند. در مقابل نیز گروهی این ترجمه را بر فضل سلمان فارسی گواهی گرفته‌اند و در این خصوص روایاتی نیز گزارش می‌کنند.

این روایت در میان فقهای شیعه نیز محل تردید قرار گرفته است که آیا می‌توان با استناد به آن، نماز را به فارسی خواند یا قرائت عربی، یکی از شروط آن است. در این میان، فقهای حنفی به فارسی خواندن سوره حمد قائل شده‌اند که شاید با دعا دانستن آن سوره در اعتقاداتشان همسو باشد. به گفته پژوهشگران، استناد به این اقدام سلمان فارسی و گزارش در منابع فقهی و روایی، گواهی بر این مطلب است که فقیهان مسلمان به دنبال تأییدی شرعی بر ترجمه قرآن بودند. همین موضوع، گمانه‌ها برای شاخ و برگ دادن بیشتر به ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان را بیشتر کرده است.

پانویس

منابع

• خبرگزاری ایکنا (۱۴ مهر ۱۳۹۸). «نخستین ترجمه فارسی قرآن کریم متعلق به سلمان است». fars.iqna.ir. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.
• خبرگزاری شبستان (۲۸ مهر ۱۳۹۷). «سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان / اولین آیه چه بود؟». shabestan.news. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.
• خبرگزاری مهر (۲۳ اسفند ۱۴۰۳). «چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟». mehrnews.com. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.
• موسسه پژوهشی میراث مکتوب (۸ خرداد ۱۳۸۷). «سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسی برگرداندند». mirasmaktoob.com. دریافت‌شده در ۲ اسفند ۱۴۰۴.