فراء

فراء، با نام اصلی ابوزکریا یحیی بن زیاد بن عبدالله بن منظور اسلمی دیلمی، از عالمان نحو و لغت و فنون ادب و از برجسته‌ترین دانشمندان مکتب کوفه بود. او در علوم فقه و کلام نیز تبحر داشت و با ایام و اخبار عرب، نجوم و طب آشنا بود. فراء در اندیشه به اعتزال گرایش داشت و در فاصله سال‌های ۱۴۴ تا ۲۰۷ قمری، برابر با ۷۶۱ تا ۸۲۲ میلادی، می‌زیست. از آثار او «معانی»، «اللغات المفاخر»، «ما تلحن فیه العامة»، «آلة الکتاب»، «اختلاف اهل الکوفة و البصرة و الشام فی المصاحف»، «الجمع والتثنیة فی القرآن»، «الحدود» و «مشکل اللغة» است.

زندگی

فراء در کوفه به دنیا آمد و سپس به بغداد رفت و به دستگاه مأمون پیوست. او تعلیم و پرورش فرزندان مأمون را بر عهده گرفت و بیشتر روزهای خود را به این کار می‌گذراند. سرانجام در راه مکه درگذشت. زندگی او میان سال‌های ۱۴۴ تا ۲۰۷ق، برابر با ۷۶۱ تا ۸۲۲م، بود. فراء از نظر دانش لغت و نحو جایگاه برجسته‌ای داشت و از او به عنوان امام کوفیان و داناترین آنان در نحو، لغت و فنون ادب یاد شده است. در نحو او را «امیرالمؤمنین» می‌نامیدند. ثعلب نیز گفته است که اگر فراء نبود، زبان عرب وجود نداشت. با وجود تقدم در لغت، او فقیه و متکلم نیز بود و با ایام و اخبار عرب آشنایی داشت و در نجوم و طب نیز دانش داشت. از نظر فکری به اعتزال گرایش داشت. فراء تصانیف خود را با بیانی فیلسوفانه می‌نوشت. مطالب مربوط به او در این مدخل به نقل از «اعلام» زرکلی، با ارجاع به «ارشاد» و «وفیات الاعیان»، آمده است.

آثار

از آثار فراء «معانی» است که چهار جزء دارد و موضوع آن تفسیر است. از دیگر آثار او «اللغات المفاخر»، «ما تلحن فیه العامة»، «آلة الکتاب»، «اختلاف اهل الکوفة و البصرة و الشام فی المصاحف»، «الجمع والتثنیة فی القرآن»، «الحدود» و «مشکل اللغة» است. «الحدود» به دستور مأمون تألیف شده است. ابن ندیم کتاب دیگری با عنوان «الوقف والابتداء فی القرآن» نیز به فراء نسبت داده است. در متن منبع برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ این اثر به «الفهرست» ابن ندیم ارجاع داده شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «فراء». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.