عطاملک جوینی

عطاملک جوینی عطاملک جوینی
پرونده:Ata-Malik Juvayni.jpg نگاره عطاملک جوینی در تاریخ جهانگشای، نسخه خوافی
متولد	آزادوار، ولایت جوین
ملیت	ایرانی
دیگر نام‌ها	علاءالدین عطاملک جوینی
حرفه	مورخ
آثار	تاریخ جهانگشای جوینی
دوره	ایلخانان

عطاءالله بن بهاءالدین محمد جوینی، ملقب به علاءالدین و معروف به عطاملک، از مورخان مشهور اسلامی و مؤلف تاریخ جهانگشا است. کتاب او حاوی حالات چنگیزخان، هلاکوخان و تاریخ مغول است. وی در سال ۶۸۰ یا ۶۸۱ یا ۶۸۳ درگذشت.

زندگی

عطاملک جوینی در سال ۶۲۳ قمری در جوین زاده شد. او برادر شمس‌الدین محمد جوینی، صاحب‌دیوان، بود و از جوانی وارد امور دیوانی شد. عطاملک در دستگاه ارغون‌آقا، حاکم خراسان، خدمت کرد و چند بار همراه او به قراقروم، پایتخت مغولان، رفت. این سفرها امکان آشنایی او با مغولان و سرزمین‌های اصلی آنان را فراهم کرد و در گردآوری اطلاعات برای تألیف تاریخش مؤثر بود. ارغون‌آقا در سال ۶۵۴ قمری او را به هلاکو معرفی کرد و عطاملک نزد او جایگاه یافت.

پس از درگذشت هلاکو، عطاملک و برادرش در اداره حکومت اباقا نقش داشتند و عطاملک به حکومت بغداد و عراق منصوب شد. مجدالملک، از مخالفان خاندان جوینی، بارها از او نزد خان مغول سعایت کرد و این امر به زندانی شدن عطاملک انجامید؛ اما او در سال ۶۸۰ قمری با میانجی‌گری شاهزادگان و خان‌های مغول آزاد شد و دوباره مورد توجه اباقا قرار گرفت. پس از رسیدن تکودار به سلطنت نیز حکومت بغداد و عراق در اختیار او باقی ماند. عطاملک در سال ۶۸۱ قمری درگذشت.

تاریخ جهانگشا

مهم‌ترین اثر عطاملک جوینی تاریخ جهانگشای جوینی است که آن را در سال ۶۵۵ قمری، هم‌زمان با فتح قلعه‌های اسماعیلیه به‌دست هلاکو، به پایان رساند. او بخش مهمی از گزارش‌های مربوط به دوره چنگیزخان را از کسانی شنید که با آن روزگار هم‌عصر بودند و افزون بر آن، از آگاهی افراد معتبر مغول و ظاهراً برخی نوشته‌های آنان بهره برد.

تاریخ جهانگشا در سه جلد تنظیم شده است. جلد نخست به آغاز کار چنگیزخان، یاسای چنگیزی، تاریخ اویغوران، فتوحات مغول در ماوراءالنهر و خراسان، انقراض خوارزمشاهیان و احوال اوگتای، گیوک، جوجی و جغتای می‌پردازد. جلد دوم درباره خوارزمشاهیان، قراختاییان و حاکمان مغول در ایران است. جلد سوم نیز تاریخ منگوقاآن، لشکرکشی هلاکو به ایران و تاریخ اسماعیلیان تا سال ۶۵۵ قمری را در بر دارد. نثر کتاب بلیغ و اطلاعات تاریخی آن ارزشمند دانسته شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «جوینی، عطاء الله». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.