صالح

صالح از پیامبران که به باور منابع اسلامی، برای هدایت قوم ثمود مامور شده بود. قوم ثمود در سرزمین حِجر، میان حجاز و شام، می‌زیستند و خانه‌های خود را در کوه‌ها می‌کندند. داستان صالح و قوم او در چندین سورهٔ قرآن، از جمله سوره اعراف، سوره هود، سوره شعراء و سوره نمل آمده است.

نسب

در منابع تاریخی و تفسیری، نسب صالح با اختلاف نقل شده است. در برخی منابع، از جمله روایتی که در «بحار» آمده، نسب او چنین ذکر شده است: صالح بن ثمود بن عاثر بن ارم بن سام بن نوح. در گزارشی دیگر، او صالح بن آسف بن عبید بن ناحج بن خادر بن ثمود بن حاثر بن ادهم بن سام بن نوح معرفی شده است.

زندگی

قوم ثمود پس از نابودی قوم عاد در سرزمین حجر سکونت داشتند. آنان مردمی برخوردار از نعمت و توانایی بودند و با کندن کوه‌ها خانه می‌ساختند و در دشت‌ها کاخ‌ها برمی‌افراشتند. با وجود این رفاه، به بت‌پرستی گراییده بودند و بت‌هایی را می‌پرستیدند که گمان می‌کردند واسطهٔ میان آنان و خدا هستند. صالح که از میان همان قوم بود، به پیامبری برگزیده شد و آنان را به پرستش خدای یگانه فراخواند. او سال‌ها به دعوت و ارشاد قوم خود پرداخت، اما بیشتر آنان دعوت او را نپذیرفتند و به سرکشی ادامه دادند. در روایات آمده است که صالح برای اثبات صدق دعوت خود، از خدا خواست نشانه‌ای آشکار برای قومش پدیدآورد.

بنابر روایت‌های تفسیری، قوم ثمود از او خواستند شتری با ویژگی‌های معین از دل سنگی بیرون آورد. صالح این درخواست را از خدا خواست و به گفتهٔ منابع، شتری از آن سنگ پدیدار شد. این شتر به عنوان نشانه‌ای الهی در میان قوم شناخته شد. صالح به آنان گفت که آب چشمهٔ شهر یک روز برای مردم و یک روز برای شتر باشد و در روزی که شتر از چشمه می‌نوشد، مردم از شیر آن بهره‌مند شوند. گفته‌اند شیر آن شتر چنان فراوان بود که برای نیاز مردم کفایت می‌کرد. با وجود این نشانه، گروهی از بزرگان قوم همچنان با صالح دشمنی کردند. سرانجام چند تن از سرکشان قوم تصمیم گرفتند شتر را بکشند و بدین کار اقدام کردند. پس از کشته شدن شتر، صالح قوم خود را از عذابی که در پیش داشتند آگاه ساخت و گفت که پس از چند روز گرفتار عذاب خواهند شد.

طبق روایت قرآن و تفاسیر، پس از گذشت مدتی کوتاه، عذاب الهی بر قوم ثمود فرود آمد و بیشتر آنان نابود شدند. در برخی نقل‌ها آمده است که صالح همراه با اندک پیروان خود از آن سرزمین بیرون رفت.

درگذشت

در پاره‌ای از روایت‌ها آمده است که صالح پس از نجات از عذاب قوم ثمود، با پیروان خود به سرزمین حضرموت رفت و در همان‌جا درگذشت.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صالح پیغمبر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.