ملاصدرا

ملاصدرا
نام در زمان تولد	صدرالدین محمد بن ابراهیم قوام شیرازی
متولد	۹ جمادی‌الاول ۹۷۹ قمری (۱۵۷۱ میلادی) شیراز، ایران
وفات	۱۰۴۵ قمری (۱۶۴۰ میلادی) بصره، عراق
آرامگاه	نجف
دیگر نام‌ها	صدرالمتألهین - ملاصدرا
فرزندان	ابراهیم شیرازی ام کلثوم. زبیده. نظام الدین. معصومه
حیطه	فلسفه و عرفان اسلامی
مکتب	حکمت متعالیه
استادان	شیخ بهائی، میرفندرسکی و میرداماد
شاگردان	فیض کاشانی، عبدالرزاق لاهیجی و حسین تنکابنی و ملامحمد آقاجانی
ایده‌های چشمگیر	اصالت وجود، تشکیک در وجود، حرکت جوهری
تأثیرگرفته از علی بن ابی طالب، افلاطون، ارسطو، ابن سینا، سهروردی، ابن عربی، فخر رازی و محقق دوانی
تأثیرگذار بر علی زنوزی، محمدرضا قمشه‌ای، هادی سبزواری، محمدحسین طباطبایی، هانری کربن، عبدالله انوار، سید جلال‌الدین آشتیانی، سید حسین نصر و روح‌الله خمینی

صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (معروف به ملاصدرا و صدرالمتألهین) (۹۷۹ هـ.ق. - وفات ۱۰۴۵ هـ. ق) از بزرگ‌ترین فیلسوفان و حکمای اسلامی در سدهٔ یازدهم هجری و بنیان‌گذار مکتب حکمت متعالیه بود.

زندگی

ملاصدرا (متولد ۹۷۹ هـ.ق. - وفات ۱۰۴۵ هـ. ق)، از فیلسوفانی است که تلاش کرد تا فلسفه را از چارچوب تفکر ارسطویی و یونانی رهایی بخشیده و آن را در چارچوب فطرت انسانی و عرفان و حکمت اسلامی (براساس قرآن و حدیث) مجدد پایه‌گذاری کند.

صدرا پسر خواجه ابراهیم، کودکی و نوجوانی خود را در خانواده و محیطی مرفّه گذراند. تولد او در شیراز و به سال ۹۷۹ مصادف با دوران فرمانداری شاهزاده محمدمیرزا صفوی بوده است که چند سال بعد (یعنی در رمضان ۹۸۵ هـ. ق) به سلطنت رسید و به جای شاه اسماعیل دوم نشست. پدر صدرا احتمالاً وزیر محمدمیرزای خدابنده بوده است.

او در فلسفه و کلام تبحر داشت و در حدیث و تفسیر قرآن نیز مهارت یافت. وی نزد استادانی چون شیخ بهایی، میرداماد و میرفندرسکی به تحصیل پرداخت.

ملاصدرا بعدها خود به تدریس فلسفه و معارف اسلامی پرداخت و گروهی از اندیشمندان نزد او پرورش یافتند که از مشهورترین آنان ملا محسن فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی بودند.

وی در طول زندگی خود چندین بار پیاده به حج رفت و بنا بر گزارش‌ها هفت بار این سفر را انجام داد. در آخرین سفر حج، در سال ۱۰۵۰ق در بصره درگذشت و در همان‌جا به خاک سپرده شد.

آثار

از ملاصدرا آثار فراوانی در فلسفه، کلام، تفسیر و معارف اسلامی بر جای مانده است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• الاسفار الاربعة
• اتحاد العاقل و المعقول
• اتصاف الماهیة بالوجود
• اسرار الآیات و انوار البینات
• اکسیر العارفین فی معرفة طریق الحق و الیقین
• الامامة
• بدء وجود الانسان
• التصور و التصدیق
• تفسیر آیة الکرسی
• تفسیر آیة النور
• تفسیر آیات و سوره‌هایی از قرآن از جمله سوره‌های اعلى، سجده، بقره (تا آیهٔ «کونوا قردة خاسئین»)، جمعه، حدید، زلزال، ضحی، طارق، طلاق، فاتحه، واقعه و یس
• الجبر و التفویض
• حاشیه بر الهیات شفا
• حاشیه بر تجرید خواجه
• حاشیه بر تفسیر بیضاوی
• حاشیه بر رواشح سماویة میرداماد
• حاشیه بر روضة الشهید (شرح لمعه)
• حاشیه بر شرح تجرید قوشچی
• حاشیه بر شفا ابن‌سینا
• حدوث العالم
• الحشر
• الحکمة العرشیه
• رسائل (مجموعه‌ای شامل چند رساله)
• شرح اصول کافی
• شرح حکمة الاشراق
• شرح الهدایة الاثیریة
• الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة
• القواعد الملکوتیة
• کسر اصنام الجاهلیة
• المبدأ و المعاد
• المسائل القدسیة
• المشاعر
• مفاتیح الغیب

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صدرا». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
• خامنه‌ای، سیّد محمّد (۱۳۷۴). «نگاهی به زندگی، شخصیت و مکتب صدر المتألهین». خردنامه صدرا (۱).