جاحظ

جاحظ
متولد	۷۷۶ بصره، خلافت عباسیان
وفات	۸۶۸–۹ بصره، خلافت عباسیان
دوره	قرون وسطی
حیطه	فلسفه اسلامی
علایق اصلی	ادبیات عربی
تأثیرگذار بر ابوعلی مسکویه، ابوریحان بیرونی، ابن طفیل، ابن مضاء

جاحظ، با نام کامل ابوعثمان عمرو بن بحر بن محبوب بن فزارة الکنانی البصری، از دانشمندان برجستهٔ بصره و رئیس فرقهٔ جاحظیه در میان معتزله بود. او در حدود سال ۱۶۰ هجری در بصره زاده شد و بیشتر عمر خود را در همان شهر و همچنین سامراء گذراند. جاحظ به علوم و ادبیات علاقهٔ فراوان داشت و با بسیاری از نویسندگان و مترجمان فارسی و سریانی مراوده داشت. آثار برجستهٔ او شامل «البخلاء»، «البیان و التبیین»، «التاج فی اخلاق الملوک» و «الحیوان» است.

زندگی

ابوعثمان عمرو بن بحر بن محبوب بن فزارة الکنانی البصری، معروف به جاحظ، رئیس فرقهٔ جاحظیه از جریان معتزله بود. وی در حدود سال ۱۶۰ هجری در بصره زاده شد و بیشتر زندگی خود را در همان شهر گذراند. جاحظ از استادانی مانند اصمعی، ابوعبیده و ابوزید بهره برد و با بسیاری از نویسندگان و مترجمان فارسی و سریانی در تماس بود. او همچنین به بغداد سفرهای متعددی داشت و در دوران وزارت محمد بن زیات به آنجا رفت و مدتی در سامراء اقامت کرد، سپس به بصره بازگشت و در سال ۲۵۵ هجری درگذشت.

ویژگی‌ها

منابع تاریخی، جاحظ را بدصورت و ناخوش منظر توصیف کرده‌اند اما خوش‌خط و فصیح و خوش‌بیان دانسته‌اند. مسعودی می‌گوید که در میان متقدمین و متأخرین، فصیح‌تر از جاحظ شناخته نشده است. ابوهفّان نقل کرده که هیچ‌گاه ندید کسی به اندازهٔ جاحظ عاشق علوم باشد و هر کتابی که به دستش می‌رسید، کامل مطالعه می‌کرد. او دکان‌های صحافان را اجاره می‌کرد و شب‌ها در آنجا می‌ماند تا کتاب‌ها را بخواند.

آثار

جاحظ مؤلفات فراوانی از خود به یادگار گذاشت که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به «البخلاء»، «البیان و التبیین»، «التاج فی اخلاق الملوک»، «الحنین الی الاوطان»، «الحیوان» و مجموعهٔ رسائل الجاحظ اشاره کرد. آثار او اصول و فروع فنون ادبی را شکل داد و در تاریخ ادب عربی جایگاه ویژه‌ای دارد.

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «جاحظ». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.