علیاللهی
علیاللهی نامی برای یکی از فرقههای غالی است که به الوهیت علی بن ابیطالب باور دارند. این عنوان در برخی گزارشها بر گروههایی در نقاط مختلف اطلاق شده و گاه با نامهایی مانند اهل حق نیز همراه دانسته شده است. دربارهٔ منشأ این فرقه دیدگاههای گوناگونی نقل شده و خودِ پیروان، آن را وابسته به ریشه اثناعشری و سلسلههای عرفانی دانستهاند.
نام و منشأ
دربارهٔ اصل و ریشه علیاللهیان دیدگاههای مختلفی نقل شده است. برخی آنان را فرقهای با خاستگاه سیاسی دانستهاند و برخی نیز اجداد آنان را مسیحی، ارمنی یا آشوری شمردهاند. در برابر، خود آنان گفتهاند که فرقهای از ریشه اثناعشریه و یکی از هفده سلسله عرفا هستند. از آنجا که این گروه به علی بن ابیطالب منسوباند و او را مظهر حق میدانند، اهل حق نیز خوانده شدهاند. همچنین به سبب شباهتهایی با نصیریه، گاه با آن فرقه مشتبه شدهاند؛ اما خودشان این نام را نمیپذیرند.[۱]
باورها
علیاللهیان نخستین تجلی کامل را در علی بن ابیطالب میدانند. آنان دومین تجلی کامل را سلطان اسحاق، از نسل موسی بن جعفر، میشمارند و او را مظهر علی بن ابیطالب میخوانند. برای سلطان اسحاق کرامات و معجزات بسیاری نقل کردهاند و منشأ بسیاری از آداب و رسوم این گروه را رخدادهای منسوب به او دانستهاند.[۲]
متون و دستورهای دینی
در آیین علیاللهیان، دستورهای مذهبی و اجتماعی باید منظوم باشد و در غیر این صورت سندیت ندارد. از آیینهای آنان روزه سالانه و جشن خداوندگار است. این روزه سه روز و سه شب ادامه مییابد و در پایان روز سوم، یعنی شب چهارم، با آدابی خاص گشوده میشود. افطار این روزه با شامی آیینی همراه است که جشن خداوندگار خوانده میشود.[۳]
نیاز و قربانی
یکی از پایههای اعتقادی علیاللهیان، «نیاز» یا «کردار» است. بر پایه این رسم، هر فرد باید در دورههای هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه قربانی کند. این قربانی، بسته به توانایی افراد، میتواند گاو، گوسفند، خروس، نانی مخصوص یا حتی یک دانه گردو باشد و اجرای آن با مراسمی ویژه همراه است.[۴]
نماز و احکام خانوادگی
در گزارش نقلشده، علیاللهیان نماز را به جا نمیآورند و به جای آن نیاز دارند. علت این ترک آن دانسته شده که نماز را وابسته به حضور قلب میدانند و چون حصول آن را اندک میشمارند، نماز بیحضور قلب را بیفایده میدانند. همچنین گفته شده که پیشوایان آنان با ادعای رسیدن به اشراق و وصول به حق، نماز را برای خود بیفایده دانستهاند و پیروان نیز از آنان پیروی کردهاند. آنان تعدد زوجات و طلاق را حرام میدانند، مگر در صورتی که رفتار آشکاری از زن سر زند که در گزارش با تعبیر فاحشه روشن آمده است.[۵]
خوراک، سبیل و شیطان
در گزارش مربوط به آداب علیاللهیان آمده است که آنان در خوردنیها و نوشیدنیها محرماتی قائل نیستند. همچنین سبیل گذاشتن را واجب میدانند و تراشیدن آن را گناهی بزرگ میشمارند، زیرا باور دارند که علی بن ابیطالب سبیل خود را نمیتراشیده است. آنان هیچکس و هیچ فرقهای را لعن نمیکنند و شیطان را نیز بد نمیگویند؛ زیرا او را رانده خالق، نه رانده مخلوق، میدانند. در همین چارچوب، شیطان را «ملک طاووس» میخوانند و از بردن نام اصلی او پرهیز میکنند.[۶]
روایت عبدالله بن سبا
از محمد بن علی باقر نقل شده است که عبدالله بن سبا دعوی نبوت داشت و علی بن ابیطالب را خدا میخواند. بر پایه این روایت، علی بن ابیطالب او را فراخواند و دربارهٔ این ادعا پرسید. عبدالله بن سبا آن را پذیرفت و گفت که علی بن ابیطالب خداست و خود او پیامبر است. علی بن ابیطالب این سخن را فریب شیطان دانست و از او خواست توبه کند، اما او نپذیرفت. در ادامه روایت آمده است که عبدالله بن سبا زندانی شد و پس از سه روز اصرار بر توبه و نپذیرفتن آن، به آتش سوزانده شد.[۷]
گزارش طایفه جت و نصیریه
در گزارشی دیگر آمده است که پس از پایان جنگ جمل، هزار تن از طایفه جت نزد علی بن ابیطالب آمدند و او را خدا خواندند و در برابر او سجده کردند. علی بن ابیطالب خود را مخلوقی مانند آنان دانست و از آنان خواست از این عقیده دست بردارند. بنا بر همین گزارش، چون نپذیرفتند، کشته شدند. سپس محمد بن نصیر نمیری بصری این باور را احیا کرد و فرقه نصیریه را پدیدآورد. در گزارش مربوط به آنان آمده است که انسان را در اعمال خود آزاد میدانستند و به دنبال این باور، عبادات را ترک میکردند و از منکرات پرهیز نداشتند.[۸]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «علیاللهی»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «علیاللهی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
| زندگی | علی بن ابیطالب • زندگی زناشویی • لیلةالمبیت • مباهله • فتح فدک • فتح مکه • رویداد غدیر خم • پیمان برادری • امامت و ولایت • سقیفه • جانشینی محمد • هجوم به خانه فاطمه زهرا • خلافت • فتنه اول • نبرد جمل • نبرد صفین • خوارج • نبرد نهروان • شروشها در خلافت • زندگی نظامی • کشته شدن • سیره علوی | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| تبار | |||||
| القاب | |||||
| جنگها |
| ||||
| آثار |
| ||||
| بستگان | ابوطالب (پدر) • فاطمه بنت اسد (مادر) • همسران علی بن ابیطالب • فاطمه زهرا (همسر) • لیلی (همسر) • امالبنین (همسر) • خوله (همسر) • صهبا • محیاء • اسما (همسر) • امامه (همسر) • امسعید (همسر) • فرزندان علی بن ابیطالب • حسن (فرزند) • حسین (فرزند) • زینب (فرزند) • امکلثوم (فرزند) • محسن (فرزند) • محمد حنفیه (فرزند) • عبیدالله (فرزند) • ابوبکر (فرزند) • عباس (فرزند) • عباساصغر (فرزند) • عثمان (فرزند) • عبدالله (فرزند) • عون (فرزند) • عمر (فرزند) • خدیجه (فرزند) | ||||
| اصحاب و شاگردان | سلمان فارسی • ابوذر غفاری • عمار یاسر • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • کمیل بن زیاد • عبدالله بن مسعود • مقداد بن عمرو • عبدالله بن عباس • ابوالهیثم بن تیهان • صعصعه بن صوحان • میثم تمار • عطیه عوفی • زید بن صوحان • عمرو بن حمق خزاعی • ابوایوب انصاری • سلیم بن قیس هلالی • حجر بن عدی • اصبغ بن نباته • اشعث بن قیس کندی • احنف بن قیس • ابی بن قیس • اویس قرنی • بریدة بن حصیب • حذیفة بن یمان • صفوان بن حذیفة بن یمان • عبدالله بن جعفر • مخنف بن سلیم ازدی • معاذ بن جبل • عدی بن حاتم • نضلة بن عبدالله • سعید بن قیس همدانی • سعید بن مسعود ثقفی • زیاد بن ابیه • ابوالاسود دؤلی • عثمان بن حنیف • رشید هجری • جویریة بن مسهر | ||||
| در آیات و روایات |
| ||||
| هنر و ادبیات | |||||
| مرتبط | محمد • شیعه دوازدهامامی • شیعه • حرم علی بن ابیطالب • آستان قدس علوی • سب علی • حکمیت • تاریخنگاری صدر اسلام • مزار شریف • چهارده معصوم • دوازده امام • علویان • علیاللهی • علویان (ترکیه) • علویان طبرستان • علویان (سوریه) • عشره مبشره • خلافت راشدین • ذوالفقار • دلدل • سادات • محمد-علی • ناصبی • بنیاد نهجالبلاغه • شرطة الخمیس • شعب ابیطالب | ||||