ابن شهرآشوب

ابن شهرآشوب مازندرانی با نام اصلی رشیدالدین ابوعبدالله محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی (۴۸۹–۵۸۸ ق)، از علمای برجسته شیعه در سده ششم هجری، در مازندران زاده شد و در بغداد و حلب به تدریس و تألیف پرداخت. از شاگردان و مشایخ مشهور بهره برد و شاگردان بسیاری پرورش داد. آثار مهمی چون مناقب آل ابی‌طالب و معالم العلماء از او به یادگار مانده است.

زندگی

ابن شهرآشوب با نام اصلی رشیدالدین ابوعبدالله محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، (متولد ۴۸۸ یا ۴۸۹ هجری قمری در بغداد یا ساری)، از علمای قرن ششم هجری بود. از جمله معروف‌ترین آثار وی سه کتاب «مناقب»، «معالم العلماء» و «متشابه القرآن» است. ابن شهر آشوب یکی از دانشمندان برجسته زمان خود بود و در علوم اسلامی آثار متعددی از خود به جای گذاشته است. او به عنوان یک عالم آگاه و منتقد در ابعاد مختلف دین شناخته می‌شود. محدث قمی در مورد او می‌گوید: «او افتخار شیعه، ترویج‌دهنده شریعت، احیاگر آثار در مناقب، منتقد اخبار در مثالب، دریایی متلاطم و سرشار از علم و دانش بوده و کسی که هرگز هماوردی نداشته است. او شیخ و بزرگ علمای امامیه بوده است.» صفدی نیز درباره وی می‌گوید: «ابن شهر آشوب در سن هشت سالگی بیشتر قرآن را حفظ کرده بود؛ از همه جا برای کسب علم به او مراجعه می‌کردند و در علم قرآن، معانی لغات، نحو و ادبیات از همگان پیشی داشت. علاوه بر این، چهره‌ای زیبا، محاسنی نیکو، کلامی شیرین و گفتاری نغز داشت. او با همین ویژگی‌ها بر منبر وعظ و ارشاد می‌نشست و جمعیت زیادی را به سوی خود جذب می‌کرد. یک بار در بغداد، خلیفه عباسی به نام «المقتفی باللّه» از کنار او عبور کرد و با دیدن و شنیدن سخنان او، شیفته‌اش شد و دستور داد تا به او خلعت سلطنتی هدیه دهند. او صد سال عمر کرد و عمر خود را در عبادت و خشوع گذراند و همواره با طهارت بود. سرانجام در شهر حلب از دنیا رفت و مقبره او در دامنه کوه جوشن، خارج از شهر، زیارت‌گاه شیعیان است.»

فعالیت‌های علمی

شاگردان

او از شاگردان شماری از بزرگ‌ترین علمای زمان خود بود، از جمله:

• ابوالحسن بن ابی‌القاسم بیهقی، نخستین شارح نهج‌البلاغه؛
• احمد بن علی طبرسی، مؤلف الاحتجاج؛
• جارالله زمخشری، صاحب الکشاف؛
• ابوالفتوح رازی، مفسر روض الجنان؛
• عبدالواحد آمدی، گردآورنده غررالحکم و درر الکلم؛
• فضل بن حسن طبرسی، نویسنده مجمع‌البیان؛
• قطب‌الدین راوندی، شارح نهج‌البلاغه؛
• فتال نیشابوری، صاحب روضه الواعظین.

اساتید

برخی از استادان و مشایخ روایت او عبارت‌اند از:

• ابن ابی‌زید جرجانی؛
• سید عمادالدین ذوالفقار بن محمد، از شاگردان سید مرتضی و شیخ طوسی؛
• ابوالفضل داعی حسینی، صاحب آثار الأبرار و أنوار الأخیار؛
• حسین بن احمد طحال مقدادی غروی؛
• سید ضیاءالدین فضل‌الله راوندی کاشانی؛
• محمد بن فضل طبرسی.

آثار

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• الاربعون فی مناقب سیده النساء فاطمه؛
• انساب آل ابی‌طالب؛
• متشابه‌القرآن؛
• مناقب آل ابی‌طالب؛
• معالم العلماء، که دنباله‌ای بر فهرست شیخ طوسی بود.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ابن شهر آشوب». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
• اردشیری، حسن (۱۳۸۸). «نگاهی به زندگی ابن شهر آشوب (رحمه الله)». مبلغان (۱۱۸).
• معرفت، محمدهادی (۱۳۷۹). تفسیر و مفسران. قم: مؤسسه فرهنگی التمهید.