آیه ۷۲ سوره احزاب

آیه ۷۲ سوره احزاب

مشخصات قرآنی
نام سوره	احزاب
تعداد آیات سوره	۷۳
شماره آیه	۷۲
شماره جزء	۲۲
شماره حزب	۸۶
اطلاعات دیگر
{{{page}}} آیه قبل	آیه بعد {{{page}}}

آیه ۷۲ سوره احزاب هفتاد و دومین آیه از سی و سومین سوره قرآن است و از آیات مدنی آن به‌شمار می‌آید. موضوع آیه امانت الهی و قبول حمل آن توسط انسان است که مهم‌ترین و بزرگ‌ترین امتیاز او نیز محسوب می‌شود.

متن

متن آیه را فخر رازی، از مفسران سنی مذهب و محمدحسین طباطبایی، مفسر شیعه، چنین گزارش کرده‌اند:

 إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ ۖ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا  

ترجمه

محمدگل گمشادزهی، مترجم سنی حنفی مذهب در ترجمه آیه آورده است:

«به درستی که ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه داشتیم که از پذیرفتن آن خودداری کردند و از آن ترسیدند و انسان آن‌را برداشت، بی‌گمان او ستمگر نادان است»

بهاءالدین خرمشاهی، مترجم شیعه امامی مذهب در ترجمه این آیه آورده است:

«ما امانت [خویش‌] را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، ولی از پذیرفتن آن سر باززدند، و از آن هراسیدند، و انسان آن را پذیرفت، که او [در حق خویش‌] ستمکار نادانی بود»

محتوا

مکارم شیرازی از مفسران شیعه گزارش می‌کند: قرآن در این آیه از امانت الهی و حمل آن توسط انسان خبر داده و چنین می‌گوید: «ما امانت [تعهد، تکلیف، مسئولیت و ولایت الهیه] را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه داشتیم؛ آنها از حمل آن ابا کردند و از آن هراس داشتند، اما انسان آن را بر دوش کشید! او بسیار ظالم و جاهل بود. [قدر این مقام عظیم را نشناخت و به خود ستم کرد.]» به گزارش مکارم، درباره اینکه منظور از امانت در این آیه چیست؟ مفسران نظرات مختلفی بیان کرده‌اند. برخی معتقدند منظور از امانت «ولایت الهیه و کمال صفت عبودیت» است. نظر دیگر این است که منظور «اختیار و اراده انسان» می‌باشد. برخی بر این نظر هستند که منظور عقل است که ملاک تکلیف و ثواب و عقاب است. اعضای بدن انسان، امانت‌هایی که مردم از یکدیگر می‌گیرند، معرفت الله، واجبات و تکالیف الهی از دیگر تفاسیری است که مفسران درباره امانت آورده‌اند. اما مکارم معتقد است که منظور از امانت الهی در این آیه، همان قابلیت تکامل به صورت نامحدود، آمیخته با اراده و اختیار و رسیدن به مقام انسان کامل و بنده خاص خدا و پذیرش ولایت الهیه است. به گفته مکارم، در روایاتی که از اهل بیت به ما رسیده، منظور از امانت الهی قبول «ولایت علی بن ابی‌طالب و فرزندان او» می‌باشد. چنانچه وقتی از علی بن موسی الرضا از معنای این آیه سؤال شد، او در پاسخ چنین گفت: «امانت همان ولایت است که هر کس به ناحق ادعا کند، از زمره مسلمانان بیرون می‌رود.» در روایت دیگری از جعفر صادق اینگونه نقل شده است: «امانت همان ولایت است و انسانی که توصیف به ظلوم و جهول شده کسی است که صاحب گناهان بسیار و منافق است.» مکارم در ادامه می‌نویسد: «در ذیل آیه (۱۷۲ سوره اعراف) در مورد عالم ذر گفتیم چنین به نظر می‌رسد که گرفتن پیمان الهی بر توحید از طریق فطرت و استعداد و نهاد آدمی بوده و منظور از عالم ذر نیز همین عالم استعداد و فطرت است. لذا در مورد پذیرش امانت الهی نیز باید گفت که این پذیرش یک پذیرش قرار دادی و تشریفاتی نبوده، بلکه پذیرشی است تکوینی بر حسب عالم استعداد.»

شأن نزول و ترتیب

به گزارش فرهنگ‌نامه علوم قرآن، سوره احزاب، سی و سومین سوره قرآن است. این سوره را در ترتیب نزول، نودمین سوره نازل شده بر پیامبر اسلام دانسته‌اند که پس از سوره آل‌عمران و پیش از سوره ممتحنه نازل شد. این سوره را مدنی دانسته‌اند. در سوره احزاب، یک یا دو آیه ناسخ یا منسوخ گزارش کرده‌اند.

پانویس

منابع

• خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۹۳). ترجمه قرآن کریم استاد خرمشاهی (به فارسی-عربی). قم: موسسه تبیان.نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• دفتر تبلیغات اسلامی (۱۳۸۸). فرهنگ‌نامه علوم قرآن. تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
• رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰). مفاتیح الغیب، تفسیر کبیر. سوم (به عربی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• گمشادزهی، محمدگل (۱۳۹۴). ترجمه معانی قرآن کریم. به کوشش کتابخانه عقیده. مجموعه موحدین.
• طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۵). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
• مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب اسلامیه.