آیه ۶۰ سوره اسراء

آیه ۶۰ سوره اسراء

مشخصات قرآنی
نام سوره	اسراء
تعداد آیات سوره	۱۱۱
شماره آیه	۶۰
شماره جزء	۱۵
شماره حزب	۵۸
اطلاعات دیگر
{{{page}}} آیه قبل	آیه بعد {{{page}}}

آیه ۶۰ سوره اسراء شصتمین آیه از هفدهمین سوره قرآن است و از آیات مکی آن به‌شمار می‌آید. این آیه به رویای پیامبر اسلام و شجره ملعونه اشاره دارد.

متن

متن آیه را فخر رازی، از مفسران سنی مذهب و محمدحسین طباطبایی، مفسر شیعه، چنین گزارش کرده‌اند:

 وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ ۚ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ۚ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا  

ترجمه

محمدگل گمشادزهی، مترجم سنی حنفی مذهب در ترجمه آیه آورده است:

«و به ياد آر آنگاه که به تو گفتيم: بي‌گمان پروردگارت به مردم احاطۀ کامل دارد و رؤيا و خوابي را که به تو نشان داديم، و درخت نفرين شده در قرآن را جز (مايۀ) آزمايش براي مردم قرار نداديم، ما ايشان را بيم مي‌دهيم، ولي جز سرکشي وعصيان فراوان چيزي بر آنان نمي‌افزايد»

بهاءالدین خرمشاهی، مترجم شیعه امامی مذهب در ترجمه این آیه آورده است:

«و چنین بود که با تو گفتیم که پروردگارت بر همه مردمان احاطه دارد، و رؤیایی را که به تو نمایاندیم و شجره نفرین شده در قرآن را جز برای آزمون مردم قرار ندادیم، و ایشان را بیم می‌دهیم ولی جز بر طغیان شدید آنان نمی‌افزاید»

محتوا

مکارم شیرازی از مفسران شیعه گزارش می‌کند: قرآن در این آیه برای دلداری به پیامبر اسلام مقاومت برخی از مردم در برابر دعوت او را همیشگی و یک رویه عادی دانسته است که پیامبران پیشین نیز با آن مواجه بوده‌اند. سپس به رویا و خوابی که پیامبر اسلام دیده بود، اشاره می‌کند که این خواب به عنوان آزمایش مردم بوده است. همچنین به «شجره ملعونه» اشاره می‌شود که براساس متن آیه آن نیز آزمایش و امتحان مردم است. به گفته مکارم، برخی مفسران منظور از رویا در اینجا را همان ماجرای معراج می‌دانند که در ابتدای سوره نیز به آن اشاره شده بود. اما مکارم معتقد است که منظور از رویا همان خواب است. در نظر دیگری، برخی مفسران گفته‌اند برطبق روایتی از ابن عباس این رویا، اشاره به خوابی است که پیامبر قبل از صلح حدیبیه در مدینه دید و مردم را به پیروزی نزدیک بر قریش و فتح مکه بشارت داد. اما از نظر مکارم، این تفسیر نیز درست و صحیح نیست. چراکه صلح حدیبیه در مدینه بوده است و نزول سوره اسراء در مکه بوده است. نظر سوم اینکه جمعی از مفسران اهل سنت و شیعه نقل کرده‌اند: اشاره آیه به خواب معروفی است که پیامبر دید میمون‌هایی از منبر او بالا و پایین می‌روند و این میمون‌ها به بنی امیه تفسیر شده‌اند که یکی پس از دیگری به جای پیامبر نشستند و از یکدیگر تقلید می‌کردند و اینچنین حکومت اسلامی و خلافت پیامبر را به فساد کشاندند. در پایان، مکارم هر سه تفسیر را در منافات با یکدیگر نمی‌داند که ممکن است هر سه در تفسیر آیه جمع باشند. (با اینکه از نظر او تفسیر دوم با مکی بودن سوره سازگاری و هماهنگی ندارد.) درباره «شجره ملعونه» نیز احتمالات مختلفی از جانب مفسران مطرح شده است که مکارم سه نظر از آن نظرات در اینجا آورده است. نخست آنکه برخی مفسران «شجره ملعونه» را همان شجره زقوم در آیه ۶۴ سوره صافات دانسته‌اند. بعضی دیگر از آنها «شجره ملعونه» را قوم سرکش یهود گفته‌اند. سوم آنکه در بسیاری از روایات اسلامی در منابع شیعه و سنی، منظور از «شجره ملعونه» همان «بنی امیه» هستند که در این باره روایتی از ابن عباس نیز نقل شده است.

شأن نزول و ترتیب

به گزارش فرهنگ‌نامه علوم قرآن، سوره اسراء، هفدهمین سوره قرآن است. این سوره را در ترتیب نزول، پنجاهمین سوره نازل شده بر پیامبر اسلام دانسته‌اند که پس از سوره قصص و پیش از سوره یونس نازل شد. از مجموع آیات این سوره، دوازده آیه (آیات ۲۶، ۳۲، ۳۳، ۵۷ و ۷۳ تا ۸۰) از آن را مدنی و الباقی را مکی دانسته‌اند. در سوره اسراء، سه آیه ناسخ یا منسوخ گزارش کرده‌اند.

پانویس

منابع

• خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۹۳). ترجمه قرآن کریم استاد خرمشاهی (به فارسی-عربی). قم: موسسه تبیان.نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• دفتر تبلیغات اسلامی (۱۳۸۸). فرهنگ‌نامه علوم قرآن. تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
• رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰). مفاتیح الغیب، تفسیر کبیر. سوم (به عربی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• گمشادزهی، محمدگل (۱۳۹۴). ترجمه معانی قرآن کریم. به کوشش کتابخانه عقیده. مجموعه موحدین.
• طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۵). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
• مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب اسلامیه.